مفاخر كوروش و داريوش چقدر عظمت و جلال تاريخى عديم النظير نياكان خود را فراموش كرده و از نظر داده‌اند « 1 » . ظهور اردشير پيدايش سلسلهء سلاطين باستان مخصوصا در مشرق‌زمين هميشه با پاره‌اى حكايات عجيبه و افسانه‌هاى غريبه توأم بوده است ، بنابراين چگونه مىشود اردشير يا اردشير درازدست از آن مستثنى باشد ، آرى ظهور اردشير مشحون است بيك سلسله حكاياتى فريبنده كه از آن اينقدر ميتوان مسلم داشت كه اردشير پسر پاپك مانند جد اعلاى مقتدر خود كوروش پادشاهى بود تابع و دست نشانده ، تا آنكه موقع مناسبى بدست آورده برادران خود را مقتول ساخت و شاهنشاهى پارتيها را از بيخ برانداخت . ليكن نويسندگان پهلوى اين حكايت را به سادگى خود باقى نگذارده شاخ‌وبرگ‌هائى به آن افزودند . چنان كه مطابق كارنامك كه ذكر آن در فصل 41 بيايد و طبق بيان فردوسى معلوم مىشود كه ايران تحت سلطه و اقتدار

--> ( 1 ) - طبرى و مسعودى دو نفر از مورخين عرب دورهء ساسانيان را نوشته‌اند . ابو جعفر محمد طبرى از ميانهء مائهء نهم تا دهم ميلادى ميزيست . او در كتاب قطور خود معروف به تواريخ ايام يا تاريخ انبيا و سلاطين ، تاريخ بشر را از آغاز خلقت تا نهصد و پانزده ميلادى را برشتهء تحرير دراورده است ، پروفسور زوتنبرگ فرانسوى اين كتاب را از نسخهء فارسى بفرانسه ترجمه و طبع و نشر نموده است . ابو الحسن على مسعودى كه قدرى بعدتر ميزيست كتاب مروج الذهب خود را در 947 ميلادى به اتمام رسانيده است و آن بقلم باربيرد و مينارد بفرانسه ترجمه شده است . اين دو كتاب بسيار مفيد و ذيقيمتند . دورهء ساسانيان شاهنامهء فردوسى نيز جنبهء تاريخى دارد . از كتاب‌هاى عمدهء اروپائى كه در اين باب نوشته شده عبارت است از الف - هفتمين دولت بزرك شرقى تأليف ج ، رالينسون . Geschichte der perser und Araber zurZeit der Sasaniden . ب تأليف پروفسور نولدكه . ج - ترجمهء آميانوس مارسيلنوس بقلم « Yonge » ، از كتاب اخير الذكر بدبختانه سيزده فصل اول آن مفقود و از بين رفته است . از مسكوكات و مخصوصا از « كلكسيون سكه‌هاى ساسانى ( * ) اثر درن معلومات و اطلاعات زيادى براى ما حاصل شده است ( مؤلف ) . ( * ) Dorn's Collection des monnaies Sassanides