سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
526
تاريخ ايران ( فارسى )
داشت كه از راه آب به خليج فارس رفته از آنجا داخل اوقيانوس هند و بحر احمر شده از آلانا كه واقع در رأس خليج عقبه است به پترا و سوريه برود ولى وقتى كه مطلع شد كه اين مسافرت براى او دو سال طول خواهد كشيد روى حزم و احتياط از اين خيال خويش منصرف گرديد و چنين به نظر ميآيد ناخدايانى كه قانينيگ براى اين مسافرت به آنها مراجعه كرده بود مايل نبودند كه اين شخص چينى از اسرار تجارت سودمندى كه در آنزمان در ميانشان جارى بود اطلاع حاصل كند . و اما اطلاعات و حقايقى كه بوسيلهء سفراء بعدى گزارش داده شده و آن بشرح زير است « آنها ( اهالى تاتسين يا روم « 1 » ) تجارتشان با انسيه « 2 » ( پارت ) و تينچو « 3 » ( هند ) از ميان دريا يك برده سود مىكند . . . پادشاه تاتسين ( روم ) هميشه آرزومند بوده كه با چين ارتباط داشته باشد ليكن آنسيه ( پارتيها ) مانعند و ميخواهند دادوستد كالاهاى ابريشمى چين با خود آنها باشد از اينرو او دچار اشكال بوده و نتوانسته با ما ارتباط پيدا كند مگر در سال نهم امپراطورى هوان « 4 » ( 166 ميلادى ) كه در آنوقت آنتون ( آنتونينوس « 5 » ) پادشاه تاتسين ( روم ) از ماوراى جيهنان « 6 » ( راه هند و چين ) سفارتى با هداياى گرانبهاى چندى از قبيل عاج و شاخ كرگدن و لاكپشت فرستاد » . از قراريكه پاركر مينويسد اين هيئت كه بنام سفارت خوانده شده و حامل محصولات « تنگهها » بودهاند به ظاهر بازرگانى جهانگرد و دريانورد از اهل روم بودند نه هيئتى كه بعنوان سفارت از طرف امپراطورى روم فرستاده شده باشد ، در هرصورت اين مطالب اگرچه جزئى است ليكن اطلاع بر آنها بسيار سودمند است ، زيرا كه آن لااقل نشان ميدهد كه موقع مركزى كشور پارت همچنانكه در طى تاريخ ذكر شده نهتنها آن را محط نظر مغرب قرار داده بلكه شرق دور نيز ولى قدرى كمتر به آن نظر داشته و ميخواسته است راهى براى تجارت پيدا كند . در خاتمه اينرا هم نبايد نهفته گذاشت كه اين ارتباط رسمى در هرمورد از روى صلح و سلم و پيش قدم هم چين بوده است .
--> ( 1 ) - Ta - Tasin . ( 2 ) - An - Sih . ( 3 ) - Tien - Chu . ( 4 ) - Hwan . ( 5 ) - Antoninus . ( 6 ) - Jihnan .