مىباشد . اين ناحيه از طرف مشرق محدود است به رود تجن كه در يكقسمت از مسير خود مرز ايران امروز را معين مىكند ، حد شمالى كوير بوده است كه در آنوقت خوارزم ميگفتند و اين همان قراقورم امروزه است و بالنتيجه وسعت ناحيهء مزبور از رود تجن از طرف مشرق تا آخرين نقطهء مغرب آن به طول پانصد ميل است ولى عرضش در هيچ‌جا با طول آن موافق نيست . در داخل اين حدود درهء گرگان و اترك بسيار حاصلخيز است . كشفرود از رودهاى خراسان نيز درهء پرمحصولى را مشروب ميسازد . نيشابور و ترشيز در صورتى كه دومى را جزو پارت بدانيم هردو از نواحى حاصلخيز پارت محسوب خواهد شد و امروز جنگل آن از تنگهء گرگان شروع شده تمام نواحى بحر خزر را فراگرفته است ولى از دامنه‌هاى شمالى رشته جبال البرز تجاوز نمىنمايد و به غير از محل نامبرده در هيچ نقطه‌اى از اين امكنه كه نسبتا حاصل‌خيز است جنگلى وجود ندارد . احتمال ميرود كه در دوره‌هاى باستان در دامنهء جنوبى آن كوهستان درختان عرعر يا سرو كوهى ميروئيده است ولى يقينا از دورهء ما بعد التاريخ درختان انبوهى كه به آن اسم جنگل بتوان گذاشت در آن موضع وجود نداشته است و خبرى هم كه دليل بر اين مطلب باشد در دست نيست و مسطورات مورخين مشعر بر اين است كه سرزمين بسيار زرخيز هيركانيا با ولايات نسبتا خشك فلات ايران فرق و تفاوتى محسوس و آشكار داشته‌اند . منابع تاريخ پارتى يا اشكانى گاردنر « 1 » در شروع كتاب خود راجع بتاريخ پارت چنين مينويسد . - در ميان تواريخ كمتر تاريخى است به قدر تاريخ پارتيها اين گفتهء قديم به آن صدق كند كه « تاريخ عبارتست از علم بيك رشته افسانه » . اين سخن بىشبهه درست و راست است . در هرجا كه تماس با سوريه يا روم پيدا مىكند و مخصوصا در آنجائى كه صحبت از جنك و جدال است اطلاعات جامعى از پارت بدست ميآيد ليكن در ساير مواقع

--> ( 1 ) - منابع عمدهء اين دوره كه تا اندازه‌اى غامض و بسيارى از سنه‌ها و تاريخ وقايع آن روى حدس و تقريب قرار گرفته بشرح زير است . « ششمين سلطنت شرقى » تأليف راولينسون 1873 . « مسكوكات پارتيها » تأليف پ ، گاردنر 1877 . « كاتالوگ اشياء موزهء بريطانيا » تأليف ر ت ، 1903 . كتاب علامه فن‌گوتشميد موسوم به ( Geschichte Iran und sein Nachbarlander ) . مقاله تحت عنوان « پارت » در دائرة المعارف بريتانى چاپ يازدهم ( مؤلف ) .