سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
301
تاريخ ايران ( فارسى )
صدد اعتذار از شاه برنيامد . بلكه قشون ده هزار نفرى را وادار كرد باينكه يونانيهاى آسيا را در مقابل تيسافرن و فارناباز « 1 » ساتراپهاى ايرانى محافظت نمايند . اين دو نفر همچنان با يكديگر رقابت داشتند كه هريك حاضر بودند براى اينكه حريف را از ميدان در كنند هرنوع مخارجى را براى مساعدت يونانيان تحمل نمايند . باز معلوم شد پول ايران در مزاج يونان كمال تأثير را بايد داشته باشد . حقيقتا به نظر ميآيد كه نه فقط مستعمرات يونان بلكه كليهء آسياى صغير در آنوقت ميتوانستند از تحت حكومت ايران بيرون آيند اما طلاهاى ايران كار خود را كرد و اگزيلاس « 2 » كه در محاربات كمال هنرمندى را ظاهر ساخت و در كنار رود پاكتول فتح نمايانى كرد كه آن باعث شد تيسافرن بقتل رسد به يونان احضار شد . براى اينكه اتحادى را كه بين تب و آرگس و كرنت و آتن بر ضد اسپارت منعقد شده به هم بزند . اتحاد مذكور نتيجهء سياست ايران و به پول ايران « 3 » تشكيل يافته بود . در اين موقع نوبت بآتن رسيد كه با ايران همدست شود و كنن « 4 » كه بعد از واقعهء آگس پتامى « 5 » بقبرس فرار كرده و بتوسط فارناباز به خدمت پادشاه ايران درآمده بود نيروى دريائى اسپارتى را در كنيدوس در سال 394 قبل از ميلاد درهم شكست و به اين جهت بطور غيرمستقيم سبب تجديد تسلط آتن در دريا گرديد . در نتيجهء اين غلبه يكدسته كشتى ايرانى بفرماندهى فارناباز و درياسالار آتنى او بغارت و خرابى كرانه هاى پلوپونس پرداخت . ديوارهاى طويل آتن در تحت حمايت او و بوسيلهء پول ايران دوباره ساخته شد و تغيير كلى اوضاع از اينجا ظاهر مىشود كه شهر تب كه چندى پيش اعداعدو آتن بود در اين موقع با ساير دول يونانى بآتن مساعدت نمود . مصالحهء انتالسيداس سال 387 قبل از ميلاد به اين طريق نائب السلطنهء ايرانى بحسن تدبير يعنى برانگيختن دول ضعيف يونان بر ضد اسپارت باز ميزان تعادل را در يونان برقرار كرد و حيثيات دولت پارس بواسطهء نمايش قدرت دريائى
--> ( 1 ) - Pharnabazus ( 2 ) - Agesilaus ( 3 ) - آگزيلاس در حين حركت حرف قشنگى زد و گفت مرا با هزار تن تيرانداز از آسيا بيرون ميكنند و آن اشاره است به داريك كه در آن بطوريكه در بالاى فصل 16 ديده مىشود صورت تيراندازى منقوش است . ( مؤلف ) ( 4 ) - Conon ( 5 ) - Aegospotami