سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
290
تاريخ ايران ( فارسى )
كرده بودند كه او را در سلطنت شريك كنند ليكن بطور خدعه با او رفتار كرده و بطريق آن روز ايران او را در خاكستر خفه كردند . پادشاهى داريوش نتوس 442 - 404 قبل از ميلاد اخس پس از هلاك برادر بنام داريوش دوم بسلطنت رسيد « 1 » . مستشاران معتبر او پريزاتيس و سه نفر از خواجهسرايان بودند بنابراين عجيب نيست كه در دورهء او طغيانها و سركشى هاى زياد واقع شده باشد . اولين طغيانى كه واقع شد از طرف برادرش آرسىتس بود و آرتىفيوس پسر مگابيز نيز به او ملحق گرديد و بمدد مزدوران يونانى دو نوبت فاتح شد . اينوقت اخلاق يونانيها از طلاى وافر پادشاه بزرگ فاسد شده از آن ببعد بهترين حربهء ايران پول بود . عاصيان از روى سفاهت بعهد و پيمان اعتماد كرده تسليم شدند . ليكن آنوقت ديگر در ايران سياستمدارها قيدى بپيمان خود نداشتند و لذا آنها نيز مانند سغديانوس بواسطهء خاكستر خفه شدند . معهذا يكنفر بيرق طغيان و خودسرى برافراشت و او پىسوتنس والى ليديه بود . ليكن مزدوران يونانى او در مقابل زر مسكوك داريوش پايدارى نكرده از او سرپيچيدند و او نيز مجبور بتسليم و داراى سرنوشت ساير طاغيان گرديد . چون گرفتارى او بحسن تدبير تيسافرن واقع شد اين شخص بجاى او استاندار ليديه گرديد و چندين سال هنرمندى خود را در تدابير و دسايس به كار برد ، بطورى كه با يونانيها در سياست امور يونان نفوذ تام و تمامى پيدا كرد . تيسافرن و اتحاد با اسپارت 412 قبل ميلاد در اين موقع بود كه لشكركشى آتنيان بسيسيل مانند لشكركشى كارتاژيان در موقع جنگ سالاميس و پلاته نتيجهء وخيم بخشيد . تيسافرن كه مردى هوشيار بود فورا به خيال استفاده افتاد و با اسپارت عهدى بست كه دو دولتين ايران و اسپارت با آتن بمحاربه بپردازند . بنابراين ترتيب سابق كه دو دولت معتبر يونانى اختلافات داخلى
--> ( 1 ) - چون مادر شاه زن غيرعقدى بود بدينجهت او را نتوس ميگفتند كه بمعنى حرامزاده است ( مؤلف ) .