سبب شد كه دول عديدهء كوچك تشكيل يافت و ما بين آنها رقابت و مناقشهء شوم ظهور كرد و بدينواسطه سكنهء آن ناحيه هيچوقت ملت معظمى نشده و محل تعجب است كه با اينحال جمعيت‌هاى قليل يونانى كه غالبا قواى خود را مصروف كشمكش و رقابت با يكديگر مينمودند چنان اعمال بزرگ و افكار عاليه از خود ظاهر ساخته باشند و چنان كه مسيو دمرگان ميگويد هرگاه نفاق و اختلافات آنها عايق انبساط و ظهور كامل استعداد و هنرمندى ايشان نشده بود سرنوشت فوق العاده داشتند و مقام عجيبى حائز ميشدند . ترقيات جديده كه در معرفت تاريخ يونان حاصل شده است تا چند سال قبل اطلاع ما بر تاريخ يونان از اوايل مائه هفتم قبل از ميلاد تجاوز نميكرد و نوشتجات توسيديدس « 1 » و هرودوت حد معلومات ما بوده نميتوانستيم از آن قدمى به خارج بگذاريم حتى اينكه همر شاعر كه عدهء قليلى از محققين بيانات او را محل توجه قرار ميدادند چون از دورهء هرودوت فاصلهء زيادى دارد در بين معلومات حاصلهء از مسطورات آنها نقص و كسر زياد بود ، حاصل آنكه دايرهء تاريخ يونان چنان محدود بود كه كشفيات مهمهء مصر و شرق نزديك هم گمان ميرفت براى يونان فائده نبخشيده و معلوماتى از اينجهت ندهد و بنابراين محل توجه محققين تاريخ يونان نبود ، ليكن امروز ترتيب ديگر پيش آمده و ميتوانيم دورهء هرودوت را بعصر همر مرتبط سازيم و حتى تمدن قبل از زمان همر را هم ميتوانيم در نظر بگيريم بلكه تا مبادى آن تمدن پيش برويم ، بعبارة اخرى امروز تاريخ يونان جزء دائره وسيعى از تحقيقات مىباشد كه اجزاء آن از يكديگر جدا نيستند و ارتباط كامل باهم دارند . هجوم طوائف آريان بيونان اگرچه هنوز مسائل جديده‌اى هست كه محققين تاريخ يونان در آنها متفق نشده‌اند ليكن عموما تصديق دارند بر اينكه اقدم سكنهء يونان و ممالك ساحل شمالى درياى مديترانه كه ما بر آنها وقوف يافته‌ايم مردمانى بوده‌اند كه موهاى سياه داشته‌اند و سامىنژاد بودند نه آريان و بعضى اوقات آنها را پلاسژى « 2 » ميگفتند و آنها مردمى بودند كه بر طبق اكتشافات اسكلىمن « 3 » در

--> ( 1 ) - Thucydides . ( 2 ) - Pelasgi . ( 3 ) - Schliemann .