سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
54
تاريخ ايران ( فارسى )
و اهواز در سر راه مستقيم بين شوش و بهبهان و پرسپليس و در نقطهاى واقع است كه سدّ طبيعى معروف اسباب سهولت عبور از رودخانه مىباشد تطبيق اماكن مزبور ممكن مىشود و كمال اهميت را دارد زيرا كه از روى آن مأخذ خط ساحل را ميتوانيم استنباط كنيم . امروز اگر از اهواز هفده ميل سرازير شويم به كوت عماره ميرسيم و معلوم مىشود كه در مائه چهارم قبل از ميلاد اين نقطه در دهانهء رود كارون بوده است و همچنين مكشوف ميسازيم كه مصب دجله ششصد استاد يا شصت و هشت ميل از مصب رود كارون فاصله داشته و دهانهء فرات سه هزار استاد يعنى سيصد و چهل ميل در زير بابل كه نقطهء معلومى است بوده و به اين قاعده مسافت آن از قرنه در حدود هفت ميل بوده است و بنابراين دهانهء رود فرات در آن ايام در همين نقطه يا حوالى آن قرار داشته است . پس نظر به تحقيقات نئاركوس كه مردى موثق است و امور ديگر كه تأييد قول او را مىكند خط ساحلى خليج فارس را در موقع بسيار مهمى ميتوانيم تقريبا از روى صحت تشخيص كنيم . چه اگر قديمترين عصر تاريخى بابل را اواسط الف چهارم قبل از ميلاد بگيريم از آنزمان تاكنون قريب پنجهزار و چهارصد سال مىشود و مسافرت نئاركوس تقريبا دو هزار و دويست و چهل سال قبل از عصر حاضر واقع شده و بنابراين اوضاع جغرافيائى بابل و ايلام را در دورهاى معلوم ميسازد كه تقريبا منتصف مدت بين عصر حاضر يعنى قرن بيستم و عهد قديم است . در آنزمان اقدم ، شهر لگش بندر معتبر كنار دريا بوده و حال آنكه امروز زياده از يكصد ميل در داخل خاك واقع است . رودهاى بابل و ايلام در عصر حاضر امروز نهر فرات كه بالنسبه كوچك و رود دجله كه از آن بزرگتر است در محلى نزديكى شمال بصره حولوحوش مجيل متصل ميشوند ، تا چندسال قبل ملتقاى مزبور در قرنه واقع شده كه اين نقطه را مسلمانان محل باغ عدن ميدانند و حال آنكه آن زمينى است كه نسبة در دورهء جديد تشكيل يافته است . دجله و فرات چون بهم متصل شدند رود بزرگى ميشوند كه اعراب آن را شط العرب ميخوانند و آن باعظمت و زيبائى از بصره بجانب خرمشهر ميرود و در آنجا كارون هم به آن متصل شده عرضش را به نصف ميل مىرساند . از خرمشهر تا خليج فارس