ابو القاسم عبد الله بن محمد القاشانى

مقدمه 10

تاريخ اولجايتو ( فارسى )

اهميت تاريخ سلطان اولجايتو از اين نظر است كه خواجه رشيد الدين فضل اللّه صاحب كتاب بزرگ جامع التواريخ ، تاريخ مبارك غازانى را كه مربوط به دورهء ايلخانان بزرگ است با مرگ غازان خان برادر بزرگ اولجايتو به پايان مىرساند . به درستى معلوم نيست كه آيا خواجه رشيد الدين فضل اللّه تاريخ دورهء ايلخانان را بعد از مرگ غازان ادامه داده است يا خير ؟ به‌هرحال اگر او به نوشتن تاريخ ايلخانى بعد از مرگ غازان ادامه داده باشد نه از آن نسخه‌اى وجود دارد و نه تا به حال در جايى به آن اشاره‌اى شده است « 1 » ، مگر در فهرست كلى كتاب جامع التواريخ و آن مىرساند كه شايد رشيد قصد نوشتن آن را داشته است . « تاريخ غياث الدين اولجايتو سلطان محمد » از نظرى با تاريخهاى زمان خود اختلاف دارد . چه درحالىكه تاريخ جهانگشاى عطا ملك جوينى و تاريخ متكلف و مصنوع و صاف الحضره علاوه بر اهميت تاريخى يك نمونهء ادبى از اين عصر به شمار مىرود . تاريخ كاشانى ساده و عارى از تكلفات و تصنعات ادبى است و بيشتر مانند يك روزنامه‌نگارى و وقايع‌نويسى است اگرچه گاهى خالى از بعضى توصيفات ادبى و هنر نمائىهاى قلمى نيست ! شايد او يكى از منشيان و وقايع‌نگاران دربار ايلخانى بوده است « 2 » كه مجموعهء اين وقايع روزانه را كه از مرگ غازان شروع مىشود و تا وقايع سال 718 ( سالهاى اول سلطنت ابو سعيد ) در آن ذكر شده است ، به نام تاريخ سلطان اولجايتو براى ما به يادگار گذاشته است . شايد كاشانى از منشيان و كاتبان دربار بوده كه در زير نظر خواجه رشيد الدين به كار گردآورى و تهيه و تنظيم قسمتى از تاريخ بزرگ رشيدى مشغول بوده است و

--> ( 1 ) مقاله زكى وليدى طغان در مجلهء آسيائى پترزبورگ سال 1927 كه در آن ادعا كرده است كه نسخه‌اى از تاريخ اولجايتو رشيد الدين را در مشهد ديده است ولى بعد مىگويد كه اين نسخه را گم كرده است . ( 2 ) كاشانى در يك مورد در كتاب ديگر خود عرايس الجواهر خود را كاشانى المحاسب مىخواند . عرايس الجواهر و نفايس الاطايب تصحيح ايرج افشار .