قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
4452
تاريخ الفي ( فارسى )
غايت لايقتر بود و هميشه به انعام و احسان مردم مصر را از خود اميدوار مىساخت ، ملك انديشهمند شده به وقت فرصت او را به قتل آورد و سرش را در شوال همين سال در ييلاق اوجان به اردوى سلطان فرستاد . « 1 » تيمورتاش را چهار پسر بود : شيخ حسن [ كه به شيخ حسن كوچك معروف گرديد ] و ملك اشرف و ملك اشتر و ملك مصر . و احوال هر يك به جاى خود خواهد آمد إن شاء اللّه تعالى . پسر سيم چوپان ، دمشق خواجه بود . و او چهار دختر داشت . احوال دلشاد خاتون كه سلطان او را به نكاح خود درآورد ، معلوم است . و سه دختر ديگر را امرا نكاح كردند . پسر چهارم چوپان ، محمود بود كه حكومت ارمن و گرجستان به او متعلق بود . او را لشكريان سلطان گرفته به قتل آوردند . و محمود را چهار پسر بود . دو پسر را شيخ حسن كوچك زهر داد و دو پسر به تدبير امير شيخ حسن بزرگ به قتل رسيدند . و اين چهار پسر و بغداد خاتون از يك مادر بودند . و جلاو خان ، پسر پنجم چوپان كه در هرات كشته شد . مادر او دولندى خاتون دختر اولجايتو سلطان بود . و از ساتى بيگ دختر ديگر اولجايتو سلطان سيورغاننام پسرى داشت كه ذكر او آيد . ديگر سيوكشاه و ياغىباستى و نوروز . از يك مادر بودند و شرح آن [ ها ] مذكور خواهد شد ، إن شاء اللّه تعالى . و در اين سال ملك ناصر ، حاكم مصر و شام دختر خود را به امير قوصون ناصرى و ديگرى را به امير طغاى داد . و در طوى قوصون حكم شد كه هر يك از امرا شمعى در دست گرفته . و اين معنى به امرا به غايت گران آمد . بنابراين در طوى امير طغاى ، امرا را از شمع برداشتن معاف داشتند . و امير طغاى از اين معنى دلگير شده و ملك ناصر به عوض اين ، چهار هزار مثقال طلا به امير طغاى انعام كرد و او را تسلى داد . و احوال سلطان محمد ، پادشاه هندوستان چون سالبهسال از تواريخى كه به وقت مسودّهء اين اوراق در نظر بود ، معلوم نمىشود . با اينكه ضياء برنى « 2 » معاصر سلطان محمد است ، به
--> ( 1 ) . تأكيد ملك ناصر به داشتن روابط حسنه با ايلخان از اهم علل قتل تيمورتاش است . اگر تيمورتاش زنده مىماند ، چه بسا پس از فروپاشى دودمان ايلخانيان پس از مرگ سلطان ابو سعيد ، دولت جانشينى در آناتولى تأسيس مىكرد ، و بدين ترتيب ظهور امپراتورى عثمانى را مقيّد و يا شايد مانع مىگشت . جى . آ . بويل از قول رنه گروسه مىنويسد : « مرگ وى كه هفت سال پيش از درگذشت ابو سعيد اتفاق افتاد ، سبب گرديد كه آناتولى بىصاحب بماند ، و دست امراى محلى ، يعنى قرامانها در جنوب شرقى و عثمانىها در شمال غربى باز شود . بدين ترتيب ظهور امپراتورى عثمانى پى آمد غير مستقيم وقايعى بود كه در سالهاى بحرانى 36 - 727 ه / 35 - 1327 م ، در دربار ايلخانيان اتفاق افتاده بود . » - تاريخ ايران كمبريج ، ترجمه انوشه ، ج 5 ، 386 . ( 2 ) . ضياء برنى : مورّخ و اديب فارسى زبان هند ، همعصر امير خسرو دهلى ، مؤلّف اخبار برمكيان ، تاريخ فيروز شاهى ، فتوحات فيروز شاهى ، وى در برن متولّد شد و در سال 758 ه درگذشت و در غياثپور مدفون شد .