سى و چهار از رحلت سيّد البشر دانسته ، « 1 » و اللّه أعلم بحقايق الأمور . على اىّ حال سيف الدّين غازى چون مرضش اشتداد يافت ، كس به بغداد فرستاده او حد الزمان ابو البركات صاحب معتبر كه سرآمد اطباى آن زمان بود ، جهت معالجهء خود طلبيد . چون او حد الزمان به موصل درآمد و احوال سيف الدّين را مشاهده نمود ، دانست كه مرضش قابل علاج نيست . مع هذا بفرمودهء او معالجه مىنمود . امّا هيچ نفعى از آن ظاهر نمىشد . تا آنكه در اواخر ماه جمادى الآخر وفات يافت . مدّت سلطنت او سه سال و يك ماه و بيست روز بود . و ايّام زندگانى او به روايت كامل التواريخ چهل و چهار سال بود ؛ چه ، ولادت او را در خمسمائه و وفاتش را در اربع و اربعين و خمسمائه هجرى ذكر كرده‌اند . و به روايت ابن كثير شامى كه وفات او را در وقايع سنه اثنين و اربعين و خمسمائه ذكر كرده چهل و دو سال خواهد بود مگر آنكه او نيز [ 80 ب ] اختلاف بوده باشد . غايتش در تاريخ ابن كثير شامى ذكر سال ولادت او نكرده و وفات او را در وقايع اين سال آورده . و او پادشاهى بود در كرم و مروّت و شجاعت بىنظير زمان خود . سپاهىپرور بود و هر روز دو وقت جهت سپاه خود شيلان مىكشيد و در وقت صبح راتبهء شيلان او صد رأس غنم بود و چند رأس گاو . و اوّل كسى كه بر سر خود سنجاق نهاد او بود ، و اوّل كسى كه سپاهيان را حكم فرمود كه بىشمشير در كمر و زره در پهلوى زين سوار نشوند وى بود . بعد از آن ، اين رسم در ساير بلاد شايع شد . و مدرسهء اتابكيهء عتيقهء موصل ، كه از مشاهير عمارات است ، از جملهء آثار اوست . و آن مدرسه را بر فقهاى حنفيه و شافعيه وقف كرده بود . و در باب مشرعهء شهر موصل رباطى از براى صوفيه بنا كرده ، كه آن نيز از عمارات نامى آن ولايت است . و در كرم از وى در تواريخ حكايات بسيار نوشته‌اند كه ايراد آنها موجب تطويل مىگردد . و از جملهء وقايع اين سال است - به روايت ابن كثير شامى ، و از وقايع سنهء اربع و اربعين و خمسمائه [ - 544 ] به قول صاحب كامل التواريخ - مخالفتى كه ميانهء ملك نور الدّين محمود و برادرش قطب الدّين مودود ، كه بعد از فوت سيف الدّين غازى بر سرير حكومت موصل و جزيره و شام قرار گرفت ، واقع شده و بعد از آن به مصالحه فيصل يافت . تفصيل اين مجمل آنكه چون قطب الدّين مودود به جاى سيف الدّين قرار گرفت والى سنجار از قبل سيف الدّين غازى ، شمس الدين نام به‌واسطهء كدورتى كه ميانهء او و جمال الدّين وزير ، كه باعث تربيت قطب الدّين مودود بود ، در قديم الايام ، كس پيش نور الدّين محمود ، كه

--> ( 1 ) . اشتباه است ؛ چه در اين اثر ، تاريخ فوت سيف الدّين جزو وقايع سال 542 ه . ق مطابق با 532 رحلت قيد شده است . - الكامل ، ج 11 ، ص 124 .