جهانگير چنگيز خان گرفته بود ، گريخته به مرو آمده بودند ، اهالى مرو را بسيار ترسانيدند و گفتند كه « با اين قوم كوشش و جنگ مفيد نيست . عاقبت شهر را خواهند گرفت . هرچند زودتر با ايشان مصالحه كنيد و نوعى كنيد كه ايشان را از خون مسلمانان درگذرانيد ، بهتر خواهد بود . » بنابراين ، روز بيست و سيم ، امام جمال الدّين كه از كبار ائمّه بود و جماعت فقها و مشايخ ، نزد شهزاده تولوى خان بيرون آمده ، بعد از پيشكش گذرانيدن ، معروض داشتند كه « مبلغ دويست هزار دينار نقد و سى هزار خروار غلّه و صد سر اسب و صد نفر بندهء ترك و هندى به خدمت شاهزاده مىرسانيم كه ما را به جان امان دهد و اين شهر را خراب نكند و بر سر ما شحنه و داروغه تعيين نمايد تا ما سال‌به‌سال مقرّرى به ديوان شهزاده مىرسانيده باشيم . » « 1 » چون اين معنى به عرض شاهزاده تولوى خان رسيد ملتمس ايشان به عزّ اجابت مقرون شد و شيخ جمال الدّين را به تشريف خاص اختصاص فرمود ، و هم‌چنين همراهان او را خلعت‌ها داده به شهر فرستاد . و روز ديگر مجير الدّين با ده تن از خواص خود از شهر مرو بيرون آمده متوجّه بارگاه شهزاده تولوى خان شد . و چون به درگاه رسيد امرا او را بازداشته گفتند كه « سيصد هزار دينار به جهت پيشكش پادشاه و صد هزار دينار از براى امرا بر مالداران شهر مرو حواله كن تا از شهزاده تولوى خان جهت تو خط امان بستانيم . » و آنچه امرا گفتند به تورهء خود سوگند ياد كردند . و مجير الملك را چون بر سخن ايشان اعتماد حاصل شد ، فى الحال به اسم صد خواجهء نامدار مبلغ مذكور را نوشته [ 231 ب ] كس خود را همراه جمعى از مغولان كرده به شهر فرستاد تا آن مبلغ را از آن جماعت تحصيل نمايند . القصّه ، مغولان به شهر مرو رفته آن صد كس را بيرون آورده به انواع شكنجه‌ها از ايشان اضعاف مضاعف آنچه مجير الملك نوشته بود گرفتند . غير از آن صد نفر ، قريب به ده هزار كس به زير شكنجه هلاك گردانيدند ، و مجير الملك را بعد از مثله كردن - يعنى گوش و بينى بريدن - به قتل رسانيدند . بعد از آن حكم شد كه شهر مرو را خراب كنند و خلايق را به قتل رسانند . لشكر مغول به يكباره به شهر درآمدند و خاصّ و عام و زن و مرد و كوچك و بزرگ را از شهر بيرون آورده در صحرا نگاه‌داشتند . و چهار روز مردان را از زنان جدا مىكردند و جمعى معدود ( چهارصد تن ) از اهل حرف را امان داده باقى را بالتّمام به قتل رسانيدند . بعد از

--> ( 1 ) . روايت ديگر حاكى از اين است كه پس از شفاعت امام جمال الدّين ، خود مجير الملك به خدمت تولوى رسيد . تولوى از وى نام توانگران شهر را خواست . او نام دويست تن را براى او بنوشت ، و تولوى محصّلان براى اخذ اموال بر آن جماعت گماشت . - روضة الصفا ، تحرير زرياب‌خويى ، قسم پنجم ، ص 853 ؛ نيز تاريخ جهانگشا ، ج 1 ، ص 126 .