و خوارزمشاه چون اين حالت مشاهده نمود ، سپاه خوارزم را حكم كرد كه جبرا و قهرا به شهر درآيند . بنابراين ، ميانهء خوارزميان و مرويان نايرهء جدال و قتال اشتعال يافت . آخر الأمر ، در هفدهم شهر ربيع الأوّل سپاه خوارزم ، مرو را به جنگ گرفته به شهر درآمده اكثر اهالى آن بلده را در شهر به قتل رسانيدند . و از جملهء مقتولان آن زمان ابراهيم مروزى بود كه از فقهاى شافعيه بود و در آن‌وقت مقتداى آن طايفه مىزيست . و ديگر على بن محمّد بن ارسلان « 1 » كه در جميع فنون علم مهارت داشت . و شريف علىّ بن اسحاق موسوى ، كه رأس آن طايفه او بود ، نيز بر دست خوارزميان كشته شد . و چون خوارزمشاه به‌واسطهء آنكه از اعيان مرو هركه از آن سركشى و فتنه‌انگيزى متصوّر بود ، همه را به قتل رسانيد و خاطر از رهگذر آن شهر جمع نمود ، در همين سال به جانب خوارزم مراجعت فرمود و جمعى كثير از فضلاى آن شهر را همراه خود به خوارزم برد . از آن جمله يكى ابو الفضل كرمانى و دويم ابو منصور عبّادى « 2 » ، سيم قاضى حسين بن محمّد ارسابندى « 3 » و فيلسوف ابو محمّد خرقى « 4 » نيز از آن جمله بودند . بعد از آن باز در ماه شوّال اين سال عزم تسخير نيشابور كرده عنان عزيمت به صوب آن شهر منعطف داشت . و چون به حوالى آن شهر رسيد علما و فضلا و زهّاد و صلى و ساير مردم به استقبال او بيرون آمده از وى التماس كردند كه با مردم نيشابور تعدّى واقع نشود ، كه ايشان را غير از اطاعت چاره نيست ! و اتسز خوارزمشاه شفاعت علما دربارهء اهل نيشابور قبول كرده مطلقا به‌هيچ‌وجه ضرر به اهالى آن شهر نرسانيد ، ليكن در باب تحقيق و تفتيش اموال سنجرى مبالغهء بسيار مىنمود و از پيش هركه از اموال سلطان سنجر چيزى بود مىگرفت . و در ماه ذيقعدهء اين سال ، حكم كرد كه در خطبه نام سلطان سنجر ياد نكنند و به جاى او در خطبه القاب اتسز خوارزمشاه درج كنند . آورده‌اند كه چون در روز جمعه خطيب در خطبه نام سلطان سنجر ياد نكرد ، مردم نيشابور در مسجد حاضر بودند ، فرياد برآوردند و شورشى عظيم به‌هم رسيد و كار به آنجا رسيد كه خوف و فتنه عظيم بود . آخر الأمر ، مردم عاقل نيشابور اتّفاق كرده مردم عوام آن شهر را از فرياد و شورش منع كردند . سلطان خوارزم چون اين واقعه شنيد همچنان گذاشت تا محرّم سال آينده ، نام سلطان سنجر در خطبه مذكور باشد . تا

--> ( 1 ) . در متن ابو على بن ارسلان ضبط شده است . تصحيح براساس الاعلام زركلى . وى به اين منتجب اشتهار داشته ، كتابى با نام تعلقة المشتاق الى ساكنى العراق به وى منسوب است . - الاعلام ، ج 4 ، ص 329 . ( 2 ) . ابو منصور مظفر بن ابو الحسين بن ابو منصور عبّادى . متوفى 547 ه . ق . در عسكر مكرم . - منبع پيشين ، ج 3 ، ص 300 . ( 3 ) . هرسه نسخه : اوسانيدى . ارسابند ، قريه‌اى در 2 فرسخى مرو . با توجه به اشتهار قاضى محمّد بن حسين ارسابندى ( متوفى 512 ه . ق ) ، محتمل است اين حسين ، فرزند وى باشد . ( 4 ) . در متن به صورت حرفى . تصحيح براساس الكامل ، خرق قريه‌اى در 3 فرسخى مرو .