آنكه غير از مهديه و سفاقس و قفصه « 1 » و تونس « 2 » و نواحى آن ، تمام ولايت افريقيّه را به تصرّف درآورد و نهب و غارت بسيار كرد ، چنانچه درختان آن ولايت را تمام ببريد . و چون ابو يعقوب يوسف بن عبد المؤمن را از آن سرحد دور ديد ، سوداى سلطنت بر دماغش مستولى شده بود . و باقى احوال او با ابو يعقوب در سنوات آينده مذكور خواهد شد ، ان شاء اللّه تعالى . امّا احوال ابو يعقوب يوسف بن عبد المؤمن با فرنگان اندلس بدين منوال گذشت كه در اين سال ابو يعقوب لشكرهاى خود را جمع آورده متوجّه تسخير بلاد فرنگ اندلس گشت و اوّلا مدينهء مدى « 3 » را كه به جانب شرقى طليطله و در ملك جزيرهء اندلس است ، محاصره نمود . فرنگان بر سر ابن اذفونش ، « 4 » ملك طليطله ؛ جمع شده درصدد محاربهء ابو يعقوب درآمدند . آخر الأمر ، ابن اذفونش مصلحت چنان ديد كه « از اطراف و جوانب راه غلّه بر سپاه ابو يعقوب مضبوط بايد ساخت ، تا ايشان خود به تنگ آمده از سر محاصرهء مدينهء مدى برخيزند ، و الّا الحال جمعيت ايشان زياده از آن است كه ما را با ايشان مقاومت توان كرد . » و چون به رأى او عمل نمودند و راه‌هاى غلّه را ضبط كردند ، در اندك روز در اردوى ابو يعقوب يوسف آن‌چنان قحطى و گرانى به‌هم رسيد كه ايشان را طاقت بودن آنجا نماند . بالضّروره از آنجا برخاسته روى به مدينهء اشبيليه كه از معظم شهرهاى ابو يعقوب در سرحدّ ولايت فرنگ بود نهاده در آنجا مدّت دو سال رحل اقامت انداخت و فرنگان آن سرحدّ را كه هميشه زيادتى و بىاندامى مىكردند ، آن‌چنان گوشمال داد كه از روى تضرّع و زارى به مصالحه راضى شدند و عهد و ميثاق با او كردند كه بعد از اين در حدود ولايت ابو يعقوب زيادتى و بىاندامى نكنند . و ابو يعقوب بازگشته به دار الملك خود - كه عبارت از مراكش باشد - آمد . و از جمله وقايع اين سال آنكه چون شملهء تركمان ، كه در ايّام حيات امير ايلدگز هميشه مدينهء نهاوند را كه همسايهء بلاد او واقع شده بود ، از وى مىطلبيد و به عوض آن اموال بسيار مىداد و امير ايلدگز قبول آن نمىكرد و شمله را قدرت آن نبود كه از امير ايلدگز به ضرب شمشير تواند گرفت ؛ چه ، امير ايلدگز صاحب پنجاه هزار سوار بود غير از قولوقچى و شاگردپيشه ، و اكنون چون امير ايلدگز نماند و پسرش ، محمّد پهلوان ، به‌واسطهء انتظام امور آذربايجان از همدان به آنجا رفته بود ، شمله فرصت غنيمت دانسته ، برادرزادهء خود ، [ ابن ] سنكا ، را با لشكرى فراوان به عزم تسخير نهاوند فرستاد . اهالى نهاوند شهر را مضبوط ساخته

--> ( 1 ) . شهرى است كوچك در افريقيه ، از توابع زاب كبير در جريد ، و تا قيروان سه روز مسافت دارد . - معجم البلدان . ( 2 ) . هرسه نسخه : بونس . ( 3 ) . الكامل : رنده . ( 4 ) . در متن : ابن بلاد قوش . وى آلفونسوى هشتم ( حك : 553 - 611 ه . ق / 1158 - 1214 م ) . نوادهء آلفونسوى هفتم و پسر سانچوى سوم است . وى از سلسلهء شاهان كاستيل است .