و در روز اين معركه قبل از آنكه خليفه نوع رسمى ظاهر سازد ، از جمعى بنى عوف و هندى و كردى از سپاه خليفه گريخته به تركمانان پيوسته بودند . و ملك محمّد بن سلطان محمود نيز [ امير ] خاصبك بن آقسنقر را با سپاه بسيار به مدد البقش كوخ خر فرستاده بود . امّا چون ايشان به راذان « 1 » رسيدند خبر شكست شنيده ، بازگشتند . و در اوايل ماه شعبان خليفه به بغداد درآمد . و مقارن اين حال خبر رسيد كه اينك مسعود بلالى و ترشك به شهر واسط درآمده تمامى شهر را خراب كردند . خليفه فى الحال ، وزير خود ، ابن هبيره ، را با سپاه فراوان به دفع ايشان نامزد فرمود . و در پانزدهم ماه شعبان ابن هبيره به ايشان رسيده ميانهء ايشان جنگ عظيم واقع شد . در اين معركه نيز مسعود و ترشك طاقت مقاومت نياورده روى به گريز نهادند . و سپاه ابن هبيره تمامى آنچه ايشان در اين تازگى از شهر واسط به تاخت و تاراج گرفته بودند از ايشان گرفته ، مظفّر و منصور به جانب بغداد مراجعت كردند . و اين نوبت خليفه ، ابن هبيره را به [ لقب بىسابقهء ] « سلطان العراق و ملك الجيوش » ملقّب گردانيد . « 2 » بعد از اين ، خليفه لشكرى بر سر شهر لحف - كه البقش كون‌خر ، ملك ارسلان را به آنجا برده بود - تعيين كرد . و قبل از آنكه سپاه خليفه به آنجا برسد ، ملك محمّد بن سلطان محمود كس پيش البقش فرستاده ملك ارسلان را طلب داشته بود ، كه در اين اثنا ، خبر رسيد كه اينك لشكرى از جانب خليفه مىرسد . اتّفاقا در ماه رمضان اين سال البقش به مرضى كه بر وى طارى شده بود فوت شد و ملك ارسلان را پسر البقش كون‌خر و حسن جاندار برداشته به كوهستان رفتند . سپاه خليفه بازگشته به بغداد آمدند . امّا سلطان محمّد از ترس آنكه مبادا ملك ارسلان را به شوهر مادرش ، امير ايلدگز ، كه والى آذربايجان بود ، رسانند و او ملك ارسلان را پيش انداخته طلب ملك موروثى نمايد ، كسان خود را به اطراف و جوانب فرستاده بود كه از هرجا كه باشد ملك ارسلان را به دست آورند . امّا سپاه سلطان محمّد هرچند تردّد كردند ، ظفر به مقصد نيافتند و ملك ارسلان به امير ايلدگز ملحق شد . و باقى احوال ايشان بعد از اين مذكور خواهد شد ان شاء اللّه تعالى . و از جمله وقايع اين سال آنكه ملك نور الدّين محمود بن زنگى بن آقسنقر در ماه صفر شهر دمشق را از دست صاحبش ، مجير الدّين ارتق « 3 » بن محمّد بن بورى بن اتابك طغتگين ،

--> ( 1 ) . ناحيه‌اى در سواد بغداد . ( 2 ) . ابن هبيره علاوه بر اين‌كه فرماندهى توانا بود و به‌شدّت از حقوق خلافت دفاع مىكرد ، به دليل وفادارىاش به مذهب حنبلى ، با ايجاد سياست مالى در تقويم مجدّد خراج اراضى ، آن دسته از شيعيانى را كه مشاهد و اماكن مقدّسهء آنها در مركز عراق بود ، از وى بيزار كرد . - ابن طقطقى ، الفخرى ، ص 281 ؛ ابن جوزى ، المنتظم ، ج 10 ، ص 214 به بعد . ( 3 ) . الكامل : مجير الدّين ابق .