كشيد و سپاه آق‌سنقر كار نزديك به آن رسانيده بودند كه از اطراف و جوانب به قلعه درآيند ، والى قلعه ، ابن منقد ، كس پيش آق‌سنقر فرستاده اظهار اطاعت و انقياد نمود . آق‌سنقر از سر آن قلعه كوچ كرده به جانب حلب بازگشت . و هم در اين سال ، در مرو پسر سلطان ملكشاه ، كه وليعهد او بود ، در سنّ نه سالگى وفات يافت . از جهت عزاى او در تمام ممالك محروسهء سلطان ملكشاه ، هيچ احدى بر اسب سوار نشد و زنان در جميع بلاد مدّت هفت روز به نوحه و زارى اشتغال داشتند ؛ خصوصا در بغداد آنچنان به مراسم تعزيت پسر سلطان قيام نمودند كه تختهاى دكاكين را سياه كرده بودند . و از اعيان محدّثين ، عبد اللّه بن محمّد بن علىّ بن محمّد أبو اسماعيل الأنصارى ، كه در زمان حال به خواجه عبد اللّه انصارى اشتهار دارد « 1 » ، وفات يافت . وى از فرزندان أبو أيّوب انصارى است كه صاحب رحل رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله ، بوده و نسب وى بر اين وجه است : ابو اسماعيل بن ابو منصور مت بن ابو ايّوب انصارى ، و ايّوب انصارى ، رضى اللّه تعالى عنه « 2 » ، صاحب رحل رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، بود . در زمانى كه حضرت رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، به مدينه تشريف آوردند ، در منزل أبو ايّوب نزول فرمودند . و مت انصارى در زمان خلافت عثمان بن عفّان به خراسان آمده بود و در هرات ساكن شده . از خواجه عبد اللّه انصارى منقول است كه مىگفت كه : من به فهند زادم و آنجا بزرگ شدم و ولادت من در روز جمعه دوّم شهر شعبان سنهء ستّ و تسعين و ثلثمائه « 3 » بود . و در آن زمان خاتون أبو عاصم ، كه عجوزه‌اى بود محتشم ، صاحب ولايت و كرامت گفت : پير من ، يعنى خضر ، عبد اللّه را ديد و گفت : وى كيست ؟ گفتم : فلان كس است . گفت : از مشرق تا مغرب همه از وى پر شود ؛ يعنى از آوازهء وى . و هم از وى در طريق تحصيل علوم منقول است كه مىفرمود : من بامداد پيش قارى به قرآن خواندن رفتمى « 4 » ، و چون بازآمدى به درس شدمى و شش روى ورق بنوشتمى و از بر كردمى . و چون از درس فارغ شدمى ، چاشتگاه به اديب شدمى و همه‌روزه بنوشتمى و روزگار خود را بخش كرده بودم ، چنان كه مرا هيچ فراغت نبودى و از روزگار من هيچ به سر نيامدى ، بلكه هنوز دربايستى ، و بيشتر روزها بودى كه تا پس نماز خفتن بر نهار بودمى و چون شب درآمدى پيش چراغ ، حديث حضرت پيغمبر ، صلّى اللّه عليه و آله ، بنوشتمى . و چون

--> ( 1 ) . و امروز با عناوين « پير هرات » و « پير انصار » نيز مشهور است . ( 2 ) . خشنود باد خداوند بلندمرتبه از او . - و . ( 3 ) . سيصد و نود و هفت . - و . ( 4 ) . تفسيرى كه وى بر قرآن كريم نوشته بعدها اساس كار ميبدى در تأليف كشف الأسرار معروف به « تفسير خواجه عبد اللّه انصارى » قرار گرفته .