است - دست داد . و در اين سال ، بقول اكثر در سال هفدهم ، عمر اشارت فرمود تا سعد بن ابى وقّاص لشكر به اطراف هركشور كشد و بلاد جزيره « 1 » را مقدّم دارد . پس سعد ، عياض بن غنم را با ابو موسى اشعرى و عمر ، پسر خود ، را با لشكرى آراسته به جانب جزاير روان گردانيد . ايشان رفتند اوّل شهرستان را مسخّر كردند « 2 » و عياض همانجا توقف نموده ابو موسى اشعرى را به صوب نصيبين « 3 » فرستاد و عمر بن سعد رأس العين « 4 » رفت و اهل آن موضع متابعت كردند ، مگر بنو تغلب كه از دست عرب پا از طريق متابعت بيرون نهادند و به روم پيوستند . بعد از رسيدن اين خبر به امير المؤمنين عمر [ وى در ] نامه‌اى [ به هرقل ] قسم ياد كرد كه : اگر بنو تغلب [ را ] از مملكت روم به [ سوى ] ما نفرستى ما تتمهء ترسايان را از وطن مألوف ايشان به اقبح وجوه اخراج كنيم و سكنهء روم [ را ] به غارت و تاراج مبتلا سازيم . هرقل از هيبت اين خطاب بترسيد و در زمان حكم كرد كه بنو تغلب را از مملكت روم بدر كرده به حضرت عمر فرستادند . ايشان به پايهء سرير خلافت آمدند و التزام كردند كه هرسال زكات و مال خود داده وجه آن به بيت المال رسانند و اسم جزيه در ميان نباشد . و بر اين نهج صلح واقع شد . امير المؤمنين فرمود : اين جزيهء شماست هرچه مىخواهيد نام كنيد . و در اين سال قعقاع ، ساير منازل كه در حوالى حلوان بود فتح كرده و امارت بصره هم در اين سال بر ابو موسى اشعرى ، و بقول بعضى در سال هفدهم ، قرار گرفت ؛ شهر بقلع و قمع مفتوح شد كه تفصيل آن به تطويل انجامد ، و اللّه اعلم .

--> گفته مىشود و از همهء شهرها به مكه شبيه‌تر است . » ؛ - ( ابن فقيه ، كتاب البلدان ، 44 . مهدى عباسى در ماسبذان مىزيست و در آنجا وفات يافت و همانجا مدفون گشت ؛ - تقويم البلدان . ( 1 ) . در صور الأقاليم ، دياربكر و ربيعه « جزيره » قيد شده است . حدودش با ولايات روم و ارمن و شام و كردستان و عراق عرب پيوسته است و شهر موصل دار الملك آنجاست ؛ - حمد الله مستوفى ، نزهة القلوب . اصطلاحا جزيره به سرزمينهاى محصور بين دجله و فرات گفته مىشود ؛ - معجم البلدان . ( 2 ) . طبرى از قول ابن اسحاق گويد : « ولايت جزيره به سال نوزدهم هجرت گشوده شد . » ؛ - تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 1860 . و در كتاب البلدان سال هجدهم قيد شده است . ( 3 ) . نصيبين : نصيبين كه همان شهر نسيبيس روميهاست مطابق روايت ياقوت در قسمت علياى رود هرماس قرار داشت و جغرافيانويسان يونانى آن را سوكورس يا مكدونيس مىگفتند ؛ - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ترجمهء محمود عرفان ، ص 102 . و كوه نصيبين همان كوه جودى است كه كشتى نوح بر آن قرار گرفت ؛ - تقويم البلدان . ( 4 ) . رأس العين : از دياربكر و سرچشمهء دجله است . در اين شهر بيش از سيصد چشمه مىجوشد و نهر خابور از آنها تشكيل مىشود ؛ - تقويم البلدان ، 310 .