نشنيده و نخواهند ديد . مردى بودى كه چون رسول ، عليه السّلام ، به قلع و قمع اهل عدوان او را نامزد فرمودى جبرئيل از جانب راست و ميكائيل از جانب چپ موافقت او اختيار كردندى و تا فتح و ظفر دست ندادى مراجعت ننمودى . و در شبى متوجّه حضرت عزّت گشت كه موسى بن عمران در آن شب وفات يافت و عيسى بن مريم در آن عروج به آسمان كرد . و يك‌يك از قضايا كه در آن شب واقع شده بود نام برد . « 1 » و چون آن حضرت از اداء اين كلمات فارغ شد مردم به طوع و رغبت مراسم بيعت امير المؤمنين حسن بن على ، عليهما السّلام ، تقديم رسانيدند . « 2 » اوّل كسى كه به بيعت امير المؤمنين حسن مشرّف شد قيس بن سعد بن عباده بود و در حالت بيعت گفت : با تو بيعت مىكنم به كتاب اللّه و سنّت رسول اللّه و جهاد مخالفان . امام حسن فرمود : همه در كتاب خدا داخل است ( و احتياج به تصريح نيست ) « 3 » مردم از اين سخن او استدلال كردند كه امام حسن عزيمت قتال با معاويه ندارد . و چون معاوية بن ابى سفيان از واقعهء هايلهء امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، و بيعت خلائق با ولد رشيد او ، امام حسن ، خبر يافت ، ضحّاك بن قيس الفهرى را به نيابت خويش در دمشق گذشته با شصت هزار مرد به عزم تسخير ممالك بيرون آمد . امير المؤمنين حسن بر اين حال اطّلاع يافته با چهل « 4 » هزار كس از كوفه بيرون آمده طىّ مسافت نموده به دير عبد الرحمن نزول فرمود و در آن موضع فرمان داد تا قيس بن سعد با پانزده هزار سوار مقدّمهء لشكر باشد . « 5 » در تاريخ ابن اعثم كوفى مسطور است كه چون امير المؤمنين حسن به ساباط مداين رسيد چند روز در آن موضع توقّف نمود تا چهارپايان آسوده شدند . وقت كوچ كردن از آن موضع روزى در ميان انجمن زبان به سپاس و ستايش باريتعالى گشاده گفت : اى مردمان شما به اين شرط با من متابعت كرده‌ايد كه در صلح و جنگ متابعت من نماييد . به خدايى كه قدرت او درجهء كمال دارد كه مرا نسبت به هيچ‌كس از خلق عالم بغض و عدواتى نيست و از شرق تا غرب عالم احدى نتوان يافت كه آزار و كراهيت او در خاطر من باشد . جمعيت و الفت و امن و سلامت و صلاح ذات البين نزد من دوست‌تر از تفرقه و پريشانى و دشمنى و خوف و بغض و

--> ( 1 ) . و نيز فرمود : يوشع بن نون وصّى حضرت موسى ، عليه السّلام ، در آن شب از دنيا برفت ؛ - ارشاد ، ج 1 ، ص 4 . ( 2 ) . اين واقعه در روز جمعه بيست و يكم ماه رمضان سال چهلم هجرى اتّفاق افتاد . ( 3 ) . ( م و ش : احتياج صريح نيست . - و ) ق : مطلب بين ( ) را ندارد . ( 4 ) . الكامل ، ج 3 ، ص 203 ؛ الإستيعاب ، ج 3 ، ص 370 . ( 5 ) . و نيز آمده است كه امام حسن ( ع ) عبيد اللّه بن عباس را بر مقدّمهء سپاه گماشت و عبيد اللّه ، قيس بن سعد را فرمانده پيشاهنگان خود كرد ؛ - نهاية الأرب ، ج 7 ، ص 12 ؛ ارشاد ، ج 2 ، ص 9 . شيخ مفيد مىنويسد : عبيد اللّه در مقابل دريافت هزار هزار درهم به معاويه پيوست . نيز مقايسه كنيد با العبر ، ج 1 ، ص 642 . و حاكم نيشابورى گويد : حسن ( ع ) مقدّمهء سپاه را كه تعدادشان ده هزار نفر بود به پسر عمويش عبد اللّه بن جعفر سپرد ؛ - مستدرك الحاكم ، ج 3 ، ص 174 .