قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

12

تاريخ الفي ( فارسى )

نگارنده كلّ سه مجلّد را با مقابلهء سه نسخهء دستنويس متعلق به كتابخانهء آستان قدس رضوى و دانشگاه تهران در چهار جلد آمادهء چاپ و نشر كرده است : جلد نخست از سقيفهء بنى ساعده تا آغاز روى كار آمدن خاندان عباسى و بيعت مردم با سفّاح عباسى ( 129 هجرى / 119 رحلت ) ؛ جلد دوم از ظهور عباسيان تا وقايع سال 500 رحلت ( 510 هجرت ) كه مصادف است با مطالب دوران المستظهر باللّه و دوران سلطنت محمد بن ملكشاه سلجوقى ، « 1 » يعنى يك سال مانده به مرگ سلطان سلجوقى و دو سال پيش از فوت خليفهء عباسى ؛ جلد سوم شامل وقايع سال 501 رحلت ( 511 هجرت ) تا آغاز دوران حكومت غازان خان در سال 700 رحلت ( 710 هجرت ) . وقايع اين جلد از زمانى كه سلطان سنجر سلجوقى لشكر به غزنين مىبرد تا بهرامشاه بن مسعود بن سلطان ابراهيم غزنوى را مجددا بر سرير سلطنت بنشاند شروع مىشود و تا آغاز دوران سلطنت غازان خان ادامه مىيابد ؛ جلد چهارم نيز متضمّن وقايع دوران غازان خان است تا رخدادهاى سال 977 رحلت . ارزش تاريخى تاريخ ألفى اين كتاب ، علاوه بر امتياز منحصر به‌فرد بودن در انتخاب سال رحلت پيامبر به عنوان مبدأ وقايع ، ويژگيهايى دارد كه نشان‌دهندهء اعتبار و ارزش آن براى محقّقين و علاقه‌مندان به تاريخ ، بويژه تاريخ اسلام ، است . از جمله مواردى كه ارزش تاريخى كتاب الفى را يك سر و گردن از منابع مشابه بالاتر مىبرد و آن را به عنوان دايرة المعارف تاريخ اسلام مطرح مىكند ، اشتمال آن بر پاره‌اى از رخدادهاى تاريخى است كه در ديگر كتب تاريخى مشابه يا اصلا صحبتى از آن به ميان نيامده و يا به صورت ناقص و گذرا مطرح شده‌اند . علّت اين ويژگى مهمّ را بايد در دو عامل جست‌وجو كرد : يكى احتمال مفقود شدن منابع دستنويس و اسناد و مداركى است كه مورد استفادهء مؤلفين تاريخ الفى قرار گرفته‌اند ، و ديگرى امكان فاسد شدن پاره‌اى از مطالب اين منابع و اسناد است كه به صورت سقط شده به دست محقّقين و مورّخين سالهاى بعد از تأليف اين كتاب رسيده‌اند . مطمئنا هيئت مؤلّفين كتاب حاضر به دليل امكان دسترسى به منابع و اسنادى كه تا آن تاريخ

--> ( 1 ) . مرگ سلطان محمّد سلجوقى روز بيست و چهارم ذيحجهء سال پانصد و يازدهم هجرى به سن سى و هفت سالگى در شهر اصفهان اتفاق افتاد و روز بعد خطبهء سلطنت به نام پسرش محمود خوانده شد .