را حسب الامر ، آصف خان تا سال نهصد و نود و هفت نوشت و در سنهء الف ( - 1000 ) فقير را در لاهور حكم فرمودند كه اين تاريخ را از سر مقابله و تصحيح نمايد و سنوات را كه به تقديم و تأخير نوشته شده‌اند ، ترتيب دهد . و تا يك سال به اين خدمات اشتغال داشته دو جلد اوّل را مقابله نمودم و جلد سوم را به آصف خان گذاشتم . « 1 » بداؤنى باز در جايى ديگر در مورد تهذيب مجدّد مجلّدات سه‌گانه اضافه مىكند : . . . . در روز شرف آفتاب ، صاحب اين انتخاب ( - بداؤنى ) دفتر اوّل تاريخ الفى را از جملهء سه دفتر كه دو از آن ( را ) ملّا احمد تهته « 2 » رافضى و ثالث ( را ) آصف خان به اتمام رسانيده و حكم به مقابله و تصحيح آن صدور يافته بود ، به اتّفاق ملّا مصطفى كاتب لاهورى كه يارى اهل است و در سلك احديان داخل است ، گذرانيده ، به درجهء تحسين پيوست . و فرمودند كه . . . . تصحيح دفتر دوم نيز بنماى . و در مدّت يك سال اكتفا به مقابله نمود . « 3 » از مجموع گفتار بداؤنى در منتخب التواريخ و ديگر آثار مورّخين و محققين چنين استنباط مىشود كه شالودهء تأليف و تصنيف تاريخ الفى در سال 993 ه . ق . به پيشنهاد حكيم ابو الفتح گيلانى و به دستور اكبر شاه ريخته مىشود و هفت نفر از علما و مورّخين دورهء اكبرى براى سروسامان دادن به اين كار مأمور مىشوند ؛ « 4 » بدين ترتيب كه حاجى ابراهيم سرهندى ( وفات 994 ه . ق . ) و مير شاه فتح اللّه شيرازى ( وفات 997 ه . ق . ) تاريخ دو سالهء نخستين پس از رحلت پيامبر ( ص ) را مىنويسند ؛ حكيم همام فرزند عبد الرزّاق گيلانى ( وفات 1004 ه . ق . ) حكيم على گيلانى ( وفات 1018 ه . ق . ) و عبد القادر بداؤنى با همكارى يكديگر تاريخ سالهاى 3 تا 35 پس از رحلت پيامبر ( ص ) را مىنويسند ، ملا احمد تتوى وقايع سالهاى 36 تا سال حكومت غازان خان را در يك مجلّد به تنهايى مىنويسد ، و پس از مرگ وى ( 996 ه . ق . ) بقيهء مطالب از غازان خان تا سال 997 رحلت را آصف خان ميرزا قوام الدّين جعفر بيگ قزوينى ( وفات 1021 ه . ق . ) مىنويسد ، و در سال 1000 ه . ق . دو جلد نخستين دوباره توسط عبد القادر بداؤنى ، به دستور اكبر شاه ، و جلد سوّم هم توسط خود آصف خان بازبينى مىشود .

--> ( 1 ) . بداؤنى ، پيشين ، ج 2 ، ص 138 - 139 . ( 2 ) . نام وى در منابع به صور مختلف آمده است : تتوى ، تهته ، تهتوى . . . . ( 3 ) . پيشين ، ص 392 - 393 . ( 4 ) . در سال هزار و دويست و چهل و هشت هجرى احمد بن ابو الفتح شريف اصفهانى آن را به نام احسن القصص و دافع الغصص تلخيص كرده كه هنوز به چاپ نرسيده است .