ذكر وقايع سال دوازدهم از رحلت خير البشر كه سال دهم از خلافت عمر بود ؛ از تاريخ حبيب السّير نوشته مىشود . آذربيجان به اجتهاد مغيره در حيّز تسخير درآمد « 1 » . اهالى آنجا مبلغ هشتصد هزار درم در بدل صلح ادا نمودند . و در اين سال اهل همدان آغاز سركشى كرده نعيم بن مقرّن به ضرب تيغ و سنان كرّت ديگر « 2 » ايشان را مطيع و منقاد گردانيده و خطّهء رى و قومس « 3 » و دامغان را نيز مسخّر و مفتوح ساخت . و در روضة الاحباب « 4 » مسطور است كه هم در اين سال والى مازندران و اهالى طبرستان با مسلمانان طريق مصالحه مسلوك داشته خراج بر گردن گرفتند و بدل صلح پانصد هزار درهم نقد به بيت المال سپردند . و احنف بن قيس به اشارهء عمر الخطّاب با بيست هزار كس از لشكر كوفه و بصره به صوب خراسان شتافته ، يزدجرد پناه به خاقان ترك برد و استمداد نمود و خاقان با سپاه فراوان در مقام امداد آمده از آب آمويه عبور فرمود ، و احنف بن قيس از طرف مرو متوجّه دفع ايشان گشته در اثناى راه با سه كس از قراولان خاقان بازخورد و ايشان را به راه عدم روان كرد . چون اين خبر به خاقان رسيد ، نظر نمود و طبل مراجعت فروكوفته راه ديار خويش پيش

--> ( 1 ) . طبرى از قول واقدى سال بيست و دوم هجرى را سال فتح آذربايجان ضبط كرده و به دنبال آن ، از قول سيف بن عمر ، مىنويسد : « فتح آذربيجان به سال هيجدهم هجرت ، پس از فتح همدان و رى و گرگان بود . » ؛ - تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 1970 . ( 2 ) . كرّت ديگر - بار ديگر . - و . ( 3 ) . قومس : ناحيه‌اى بزرگ كه آن را به فارسى كومش گويند . مركز آن دامغان است ؛ - تقويم البلدان ، ص 498 . ( 4 ) . نام كامل آن روضة الأحباب فى سير النّبىّ و الآل و الأصحاب است تأليف جمال الدّين عطاء اللّه بن فضل اللّه شيرازى ، محدّث و مورّخ ايرانى ( وفات 917 يا 926 ه . ق . ) كه در سه جلد ، درباره تاريخ زندگى رسول اللّه ( ص ) و خاندان و اصحاب وى ، به نام امير عليشير نوايى تأليف كرده است .