طاعون بيست و پنج هزار كس از صحابه و تابعين وفات يافتند . ابو عبيده « 1 » جرّاح كه سردار امراى شام بود در آن طاعون فوت شد و معاذ بن جبل « 2 » را به جاى خود تعيين كرد . معاذ نيز بعد از [ ابو ] عبيده به اندك زمانى وفات كرد و پسرش عبد الرحمن نيز فوت شد و معاذ ، عمرو عاص « 3 » را بعد از خود به امارت تعيين نمود . يزيد بن ابى سفيان برادر معاويه ، حارث بن هشام برادر ابو جهل ، كه در غزوهء فتح مكّه مسلمان شده بود ، سهيل بن عمرو « 4 » از اكابر قريش ، و ملمح [ ؟ ] و دو پسرش ، عتبه و ابو جندل ، به عالم آخرت رفتند . چون خبر وفات ابو عبيده و يزيد بن ابى سفيان به عمر فاروق رسيد بسيار بگريست و معاوية بن ابى سفيان را امارت لشكر شام داد و شرحبيل بن حسنه را به حكومت اردن تعيين نمود . و به صحّت پيوسته كه عمر بن الخطّاب ، رضى اللّه عنه ، به نيّت غزا و جهاد به جانب شام نهضت فرمود . چون به موضع سرغ - كه شهريست از بلاد شام ، قريب يرموك و جابيه « 5 » ، و از آنجا تا مدينه سيزده مرحله است - رسيد ، امراى جناد شام در آن منزل به پايهء سرير خلافت مسير وى رسيده به شرف ملاقات مشرّف شدند و اخبار نمودند كه وبائى عظيم در زمين شام واقع است و اكثر مواضع آن ديار را بىديّار گردانيده . امير المؤمنين عمر امر به احضار مهاجرين اوّلين كه ملازم موكب نصرت قرين او بودند فرمود و با ايشان در باب امضاى توجه [ و ] مراجعت به مدينه مشورت فرمود . بعضى از آن جمع تحريص بر اوّل امر نموده گفتند : چون به نيت غزا و جهاد بيرون آمده‌اى اگر توكّل فرمائى و آن امر را به انجام رسانى اولى و انسب مىنمايد . و گروهى ديگر از آن جمع گفتند : بلاى و با در اين بلاد حادث شد بهتر است كه بموجب وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ « 6 » خود را متعرّض بلا نسازيم و معاودت نموده خويش را بسلامت به وطن مألوف رسانيم .

--> ( 1 ) . ابو عبيده : عامر بن عبد اللّه بن جرّاح بن هلال بن اهيب بن ضبّة بن حارث بن فهر بن مالك بن نضر بن كنانه ؛ - الاستيعاب ، ص 794 . وى از جملهء ده نفرى است كه رسول اللّه ( ص ) مژدهء بهشت به آنان داده است . ملقّب به امين امت بود . قبر وى نزديك دهكدهء عمياو شام قرار دارد . ( 2 ) . معاذ : ابو عبد الرحمن معاذ بن جبل بن عمرو بن اوس بن عائد بن عدّى بن كعب بن عمرو بن . . . از خاندان جشمى است ؛ - پيشين ، ص 1401 . قبر وى در مشرق دهكدهء قصير ، در شام ، قرار دارد . ( 3 ) . طبرى مىنويسد : چون معاذ بمرد ، عمرو عاص جانشين او شد و به سخن ايستاد و گفت : « اى مردم ! اين بيمارى وقتى بيايد چون آتشى شعله‌ور شود ، از آن به كوهستانها گريزيد . » ؛ - تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 1870 ؛ الكامل ، ج 2 ، ص 405 . ( 4 ) . سهيل : سهيل بن عمرو بن عبد شمس بن عبدودّ بن . . . قرشى عامرى ، كنيه‌اش ابو يزيد از بزرگان قريش ، و همان كسى است كه در صلح حديبيّه با رسول اللّه ( ص ) معاهده بست . روز فتح مكّه مسلمان شد . در خصوص فضايل وى - الاستيعاب ؛ نهاية الأرب ، ج 4 ، ص 304 . ( 5 ) . جابيه : اصلا به معنى آبگير و استخر و چاههاى آب است . و نام منطقه‌اى است نزديك دمشق كه از اعمال [ - توابع ] جولان شمرده مىشود ؛ - معجم البلدان ، ج 3 ، ص 33 . ( 6 ) . بقره ، 195 .