جامع التواريخ حسنى رئيس ابو الكفاة در فتح عمان مشهور است و بر اين قصه گواه صدق . و وزير ملك تورانشاه صاحب ناصر الدين اتابك مكرم بن علاوه بوده است معاصر نظام الملك و اخبار حاجب مكرم در صدور كتب كه بر نام او ساخته‌اند مثبت است و دواوين شعراء مفلق چون غزّى و برهانى و معزّى بحسن آثار و كمال بزرگوارى او شاهد عدل و عباسى در مدح او ميگويد و تعرّض و ذمّ نظام الملك مىكند : الشيخ يعطى درهما من بدرة * و الصدر يعطى بدرة من درهم » زبدة التواريخ كاشانى معاصر نظام الملك عباسى در ذم نظام الملك و مدح او گفته : الشيخ يعطى درهما من بدرة و الصدر يعطى بدرة من درهم . » تمام تاريخ سلاجقهء كرمان كه در زبدة التواريخ ابو القاسم كاشانى آمده است ( در نسخهء متعلق بآقاى اسمعيل افشار ) فقط بيست و يك صحيفهء نوزده سطرى بقطع وزيرى و سراسر آن با مقايسهء تاريخ كرمان جامع التواريخ حسنى و تواريخ آل سلجوق محمد بن ابراهيم از يك پانزدهم تا يك بيستم تجاوز نميكند . * * * اينك متذكر ميشويم كه محمد بن ابراهيم بلاواسطه ، از بدايع الازمان افضل الدين اقتباس كرده و متن آن را در دست داشته است زيرا با مقدماتى كه گذشت ؛ اگر با واسطه‌اى استفاده كرده باشد ، آن بايستى يا جامع التواريخ حسنى ابن شهاب يا مجمع - التواريخ حافظ ابرو باشد كه خود از تاريخ افضل اقتباس كرده‌اند و اين نيز نميتواند باشد ، زيرا كه ديديم محمد بن ابراهيم در چند موضع صريحا از افضل الدين كرمانى و بدايع - الازمان او ياد كرده است و در تمام تاريخ سلاجقهء مجمع التواريخ و جامع التواريخ به هيچ - وجه نامى از عنوان يا مصنف اين كتاب نيامده است . بعلاوه ، بطوريكه ديديم در مجمع - التواريخ مطالب و عبارات تاريخ افضل ، باختصار ذكر شده و در جامع التواريخ حسنى مشروح‌تر ؛ بطوريكه فقط در بعضى موارد ، وجه مشاركت كلى در عبارات اين سه تاريخ مشهود ميافتد . و نيز ابن شهاب در تاريخ سلاجقه وقايع سلطنت سلجوقيان كرمان و خراسان و عراق را برحسب اتحاد زمانى باختلاط ذكر كرده است و اگر فرض كنيم كه محمد بن ابراهيم مطالب تاريخ سلاجقهء افضل را از جامع التواريخ ابن شهاب اقتباس كرده باشد ؛ چون ابن شهاب ذكر نام كتاب و مؤلف را نكرده است ، تشخيص اينكه كدام قسمت از عبارات در تاريخ ابن شهاب ، منقول از تاريخ افضل است ، براى او دشوار مينموده -