ذبيح الله صفا
1516
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
متخلص به « مفتون » « 1 » است كه مجموع ابيات آن از پنج هزار تجاوز مىكند « 2 » . داستان مذهبى مشهورى ازين عهد داريم كه به صورت سفرنامه و به چند روايت تنظيم شده است و در همهء آنها سخن از جزيرهيى مىرود بنام الجزيرة الخضرا يا جزيرهء صاحب الزمان يا جزيرهء اخضر كه باشيدنگاه « صاحب الامر » يعنى امام دوازدهم اثنى عشريان ( ع ) و محل فرمانروايى چهار فرزند او بر شهرهاى آنست . اين داستان اگرچه در عهد صفوى به چند روايت تحرير شده و رواج داشته ولى از مبادى كهنترى به آن عهد رسيده و طبعا در روايتهاى جديد تفصيل بيشترى يافته و يك بار نسخهيى از آن بنام ترجمهء كتاب جزيرة الخضرا كه بنام شاه تهماسب صفويست در هند بطبع رسيده كه منسوبست به محقق كركى ( نور الدين على بن حسين بن عبد العال م 940 ) و روايتهاى ديگرى نيز از آن داريم از مير شمس الدين شوشترى و محمد هادى بن محمد صالح فراهانى و سيد شبر بن محمد حويزى مشعشعى ؛ و تا پايان عهد صفوى مؤلفانى مانند قاضى نور الله شوشترى ( مجالس المؤمنين ، مجلس اول ) و ملا محمد باقر مجلسى ( بحار الانوار ، ج 13 ، باب مخصوص بذكر كسانى كه امام غايب را ديدهاند ) و ميرزا محمد اخبارى نيشابورى از عالمان مذهبى سدهء دوازدهم هجرى صاحب كتاب تحفة الامين ( منقول از آن در روضات الجنات ج 7 ص 136 - 137 ) در اين باب سخن گفتهاند « 3 » . محل اقامت امام در روايتهاى اين
--> ( 1 ) - دربارهء او بنگريد بمقالهء مرحوم حسين نخجوانى در شمارهء اول سال دوم نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز . ( 2 ) - حماسهسرايى در ايران ، دكتر صفا ، چاپ چهارم ، تهران 1363 ، ص 383 . ( 3 ) - دربارهء اين داستان و روايتهاى مختلف آن بنگريد بفهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 2 مقالهء آقاى علينقى منزوى ص 557 - 563 ذيل عنوان جزيرهء صاحب الزمان ؛ و باز به همان فهرست ج 5 مقالهء اقبالنامه بقلم آقاى محمد تقى دانشپژوه آملى تبرستانى ص 1098 - 1104 ؛ و به الذريعه تأليف شيخ آغا بزرگ تهرانى ج 5 ص 106 و ج 4 ص 393 و فهرست كتابخانهء ملى ملك .