3 - حسن بن روزبهان حسن بن روزبهان شيرازى از مؤلفان سدهء دهم هجريست كه در اصفهان بسر مىبرده و براى يكى از وزيران آن شهر بنام شمس الدوله ( يا شمس الدين ؟ ) محمد كه معاصر بوده است با شاه تهماسب ( 930 - 984 ه ) صفوى « 1 » كتابى در اخلاق تأليف كرده و بوى تقديم داشته و بنام او آن را اخلاق شمسيه ناميده و نوشته است كه : « اين كتاب مشتمل است بر چهارده باب و خاتمه‌يى . باب اول در ذكر بعضى از مكارم اخلاق اين صاحب دولت « 2 » و نصب قواعد عدل و دادگسترى و رعيت‌پرورى ، باب دوم در حسن خلق و مدارا با اهل عالم ، باب سيم در اخلاص و اعتقاد باهل علم ، باب چهارم در صفت كرم و شفقت با كافهء خلايق ، باب پنجم در برآوردن مراد و حاجات مردم ، باب ششم در مراعات تقوى و اجتناب از حرام ، باب هفتم در شكر و صبر و رضا ، باب هشتم در مذمت و حقارت دنيا ، باب نهم در مدح قناعت و مذمت حرص و طمع ، باب دهم در طريق رياضت و كسر نفس ، باب يازدهم در آداب محبت و حمايت محبان ، باب دوازدهم در نگاه داشتن حقوق ، باب سيزدهم در علم فراست ، باب چهاردهم در عفو عند القدرة و موآنست با اخيار و احتراز از صحبت اشرار . خاتمه در ذكر آداب و نصايح و وصاياى حكماى عالى مقدار . و بر اين بابها و خاتمه بايد مقدمهء مشروح مؤلف را نيز افزود كه در آن دربارهء علت و سبب دست يازيدن بتأليف اين كتاب

--> ( 1 ) - نام وزير را مؤلف در مقدمهء كتاب خود آورده و در باب اول كتاب ضمن ستايش از عدل و داد همين وزير نوشته است كه « دار السلطنهء اصفهان از اثر عدلش . . . نداى و من دخله كان آمنا درداده . . . » و باز در همين باب اول نوشته است كه بر اثر عدل اين وزير « نه پريشانى در شهر و نه غوغايى در ديهى بلكه ساعت فساعت جهة خلود سلطنت پادشاه دين‌پناه و جهت استدامت وكالت و نيابت آن حضرت از هر زبان هزار دعا و ثنا بدرگاه صمديت متوجه است » و چنان كه مىدانيم « شاه دين‌پناه » عنوان شاه تهماسب اول بوده و در مأخذهاى عهد تكرار شده است . ( 2 ) - مقصود همان شمس الدوله ( يا شمس الدين ؟ ) محمد است كه كتاب براى او و بنامش نوشته شده .