زده باشم . اين مجموعه‌ها يا منشى معينى كه فرمانگزار پادشاهى و وزيرى يا اميرى بود ، دارد ، و يا به قصد تعليم فراهم آمده و يا مجموعه‌هاييست از نامه‌هاى مشهور و مهم كه بتدريج شهرت يافته و گرد هم آورده شده‌اند . نام اين مجموعه‌هاى گوناگون در فهرستهاى نسخ فارسى اروپا و آسيا با بيان نامها و نشانها آمده و بهتر آنست كه خواننده بدانها مراجعه كند . ازين ميان نمىتوانم از ذكر نام يك مجموعهء مهم كه در ايران فراهم آمده است ، بسبب ارزش والاى تاريخى و ادبى آن خوددارى كنم و آن « نسخهء جامعهء مراسلات اولو الالباب » است كه مجموعه‌ييست از نامه‌هاى پادشاهان ايران و كشورهاى مجاور و وزيران آنان و فتحنامه‌ها و منشورهاى سلطنتى از عهد الب ارسلان سلجوقى تا سلطنت شاه عباس دوم ، فراهم آوردهء ابو القاسم ايواغلى حيدر . وى از معاصران شاه صفى و شاه عباس دوم بود ، در عهد شاه صفى منصب دربانى حرم سلطنتى دربار به دو واگذار شد . كتاب مذكور بعد از سال 1052 كه سال جلوس شاه عباس دوم است تكميل و به دو جزء و يك خاتمه تقسيم شد . جزء اول رسائل و منشورهاى پيش از عهد صفوى ، جزء دوم داراى هفت فصل است ، مربوط بهفت پادشاه صفوى از شاه اسمعيل تا خود شاه عباس دوم . خاتمه متضمن منشآت برگزيده است ، و كتاب از حيث اينكه حاوى اطلاعات تاريخى بسيار و نيز فوائد ادبى است اهميت دارد « 1 » . از ميان منشيان معروف ايران در سدهء يازدهم ذكر نام عماد الدوله ميرزا محمد طاهر قزوينى متخلص به وحيد پسر ميرزا حسين خان قزوينى درينجا لازم مىبود و ليكن پيش ازين دربارهء او و اثرهايش سخن گفته‌ام « 2 » . مجموعهء منشآتش كه گردآوردهء خود اوست يك بار در كلكته بسال 1243 ه . ق و بار ديگر در لكنهو بسال 1160 ه . ق چاپ شد و از آن نسخه‌هاى خطى در دستست . كتاب عباسنامهء او كه بنثر مصنوع نگارش يافته بسال 1329

--> ( 1 ) - فهرست نسخ خطى فارسى در موزهء بريتانيا ، ص 389 . ( 2 ) - همين كتاب ، ص 1346 - 1351 .