ذبيح الله صفا
1598
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
صالح يا شاه جهاننامه مجموعهيى از منشآت بنام بهار سخن در يك مقدمه و چهار بخش دارد كه شرح آن را بعد ازين خواهيم ديد ، و همچنين است شرحى كه دربارهء مجموعهء منشآت برهمن و ديگر اثرهاى منثور او خواهم داد . ميرزا امان الله ( م 1047 ه ) پسر زمانه بيگ مهابتخان پسر غيور بيگ حسينى شيرازى كابلى كه نام او و پدر و خاندانش را پيش ازين « 1 » ديدهايد ، نيز شاعر و منشى زبردستى بود . وى نخست لقب خانزاد خان فيروز جنگ داشت و سپس بخان زمان مخاطب گرديد و در شعر امانى تخلص مىكرد . ازو كتابى دربارهء انشاء با ذكر نمونها داريم بنام رقعات امان الله يا رقعات امانى يا انشاء خانزاد خان در چهار فصل : 1 ) در عرائض مكاتيب 2 ) در رقعات 3 ) در حواشى 4 ) در متفرقات « 2 » . مجموعهء منشآت عبد العلى تبريزى ، ملقب به ناظر الممالك بشمارهء 6600 . Add در كتابخانهء موزهء بريتانيا ملاحظه شد . نامههاييست كه حاجى عبد العلى از طرف و بنام عبد الله قطب شاه ( 1035 - 1038 ه ) و ابو الحسن قطب شاه ( 1038 - 1098 ه ) و بعضى از اميران دربار حيدرآباد ، و يا بنام و از جانب خويش نوشته است . مخاطبان اين نامهها رجال بزرگ سدهء يازدهم هند مانند شاه جهان ، داراشكوه ، اورنگ زيب ، شاه شجاع و عادلشاه بيجاپور هستند و علاوه برين نامههايى از طرف و بنام ميرزا نظام الدين احمد و حكيم الملك و مير جمله و ديگر بزرگان دربار قطب شاهى هم درين مجموعه يافته مىشود « 3 » . اگر بخواهم بسراغ يكايك مجموعههاى انشاء كه بويژه از عهد اورنگ زيب ببعد در هند فراهم آمده است بروم چنانست كه بكارى تمامىناپذير دست
--> ( 1 ) - همين جلد ، ص 475 - 478 . ( 2 ) - فهرست نسخههاى فارسى كتابخانهء ديوان هند ، هرمان اته ج 1 س 1147 - 1148 ، بشمارهء فهرست 2077 ؛ فهرست نسخههاى فارسى كتابخانهء موزهء ملى پاكستان ، سيد عارف نوشاهى ، لاهور 1362 ش ، ص 396 . ( 3 ) - بنگريد بفهرست ريو ، ص 388 - 391 نسخهء مذكور بشمارهء 7688 . Add است .