ذبيح الله صفا
1594
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
تذكرههاى فارسى ( تهران 1348 و 1350 ) حق مطلب را ادا كرده است و اگر خواننده به آن كتاب مراجعه كند مرا از ادامهء بحث در اين مورد بىنياز خواهد ساخت . ترسل پيش ازين « 1 » دربارهء ترسل و انشاء فارسى درين عهد ، در دنبالهء دانشهاى بلاغى ، سخن گفته و نمودارى را ببعضى كتابها كه دربارهء دستور نامهنويسى يا به صورت مجموعهء نامههاى نمونه درين دوره تأليف شدهاند ، اشاره كردهام « 2 » . درينجا دنبالهء همان مطلب را مىگيرم ، باتوجه به اين نكته كه بحث دربارهء عدهيى از مترسلان كه در شمار نويسندگان و مؤلفان اين عهد هم هستند ، ذيل عنوان فارسىنويسان عهد انجام خواهد گرفت و نسبت به باقى آنان ، يا كسانى كه پيش ازين شرح حالى از آنان ديدهايد ، در همين جستار بذكر و اشارهء اجمالى بسنده خواهم كرد . در عهد تشكيل شاهنشاهى صفوى ، از بازماندگان عهد مقدم غياث الدين خواندمير « 3 » مورخ و مؤلف بزرگ كتابى دارد بنام نامهء نامى كه تأليف آن را بسال 925 ه آغاز كرده و بسال 930 ه بپايان برده است . اين كتاب به نه ( 9 ) « سطر » تقسيم شده و در آنها فرنهاد ( قاعده ) و بنياد كار در انشاء نموده شده و نمونهايى از نامهها مربوط بطبقات ذيل ارائه گرديده است يعنى نامههايى به : شاهان ، وزيران ، اميران و ديگر ديوانيان ، عالمان ، مشايخ ، قاضيان ، دهقانان ، بازرگانان ، مستوفيان ، صاحب حرفگان ، خويشاوندان ، دوستان ، نامههاى تبريك و تسليت ، فرمانها ، حكمها و جز اينها ؛ و در هر « سطر » توضيحات كافى همراه با مثالهايى براى راهنمايى فراگيرنده مذكور افتاده و نمونههايى از نوشتههاى معاصران خواندمير كه ارزش تاريخى دارند داده شده و در
--> ( 1 ) - همين جلد ، ص 405 - 408 . ( 2 ) - و در آنجا فراموش كردم كه از ترسل عبد الواسع ( سدهء يازدهم ) نام ببرم . ( 3 ) - دربارهء او بنگريد به همين كتاب ، ج 4 ، چاپ دوم تهران 1363 ، ص 541 - 545 .