ذبيح الله صفا
1595
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
خاتمهء كتاب بيتها و رباعيها و قطعهها و لغزها و ماده تاريخهايى كه مناسبتى با بعضى از نامههاى گوناگون دارند از مؤلف نقل گرديده است « 1 » . معاصر ديگر شاه اسمعيل ، قطب الدين عبد الله بن محيى ، معروف به قطب بن محيى ، مجموعهيى از منشآت دارد كه با نثرى روان و استوار نوشته شده است و پس ازين ضمن معرفى او از آنها نام خواهم برد . يكى از مجموعههاى بسيار مهم اين دوره كه از مأخذهاى تاريخى نيز هست منشآت السلاطين معروف به « منشآت فريدون بيگ » است . نشانجى احمد معروف بفريدون بيگ مجموعهء مذكور را از يكهزار و هشتصد نامه بسال 982 ه ترتيب داد و بسلطان مراد سوم تقديم كرد و آن بسال 1265 - 1264 ه . ق در استانبول بطبع رسيد . درين مجموعه نامههايى فارسى و بندرت تركى كه سلطانان عثمانى از سال 841 تا 911 ه باميران ترك و بپادشاهان و بزرگان آن عهد در ايران ( مثل شاهرخ ، جهانشاه تركمان ، شروانشاهان ، بايسنقر ميرزا ، سلطان حسين بايقرا ، نور الدين عبد الرحمن جامى و جز آنان ) نوشتهاند گرد آمده است « 2 » . دربارهء منشآت شاه طاهر دكنى ( م 953 ه ) « 3 » شاعر و نويسنده و پيشواى مذهبى بزرگ كه از آثار خوب اين دورانست جداگانه سخن خواهم گفت . از بدايع الانشاء اثر يوسف بن محمد معروف به يوسفى هروى كه در سال 940 ه در هند تأليف شده پيش ازين « 4 » سخن رفته است . ازين مجموعه كه حاوى نمونههاى نامهها و توقيعها و محاوراتست نسخههايى در كتابخانهء ديوان هند
--> ( 1 ) - دربارهء نامهء نامى رجوع شود بترجمهء تاريخ ادبيات فارسى هرمان اته بدست مرحوم دكتر رضازادهء شفق ، تهران 1337 ، ص 246 - 247 ؛ تاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 2 ، ص 589 - 590 . ( 2 ) - براى مطالعهء شرح مفصل در معرفى اين مجموعه بنگريد بفهرست ريو ، ص 394 . ( 3 ) - دربارهء او بنگريد به همين جلد ، ص 662 ببعد . ( 4 ) - همين جلد ، ص 406 - 407 .