ذبيح الله صفا

1593

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

اگرچه دنبالهء مطالبى است كه مؤلف در بيان تاريخ يزد آورده است . مفيد مستوفى تأليف كتاب خود را بسال 1082 در بصره آغاز كرده و در سال 1090 در مولتان بانجام رسانيده است . دو كتاب ميرزا محمد صادق مينا پسر ميرزا صالح اصفهانى آزادانى ( م 1061 ه ) بنام شاهد صادق و صبح صادق ، بويژه كتاب ثانوى ، حاوى اطلاعات ارزنده‌يى در تراجم رجال هستند . دربارهء آنها باز هم سخنى خواهيم داشت . كتاب بسيار معتبر و مفصلى كه بايد درينجا ذكر شود عرفات العاشقين و عرصات العارفين است از تقى الدين محمد اوحدى دقاقى بليانى اصفهانى كه ميان سالهاى 1022 - 1024 ه تأليف شد و مؤلف آن در سال 1030 انتخابى از آن بنام كعبهء عرفان ترتيب داد . بترجمهء حالش بنگريد . تذكرهء لطائف الخيال تأليف ملا شاه محمد بن محمد عارف دارابى شيرازى تذكرهء عمومى شاعرانيست كه نامشان در ذيل اعلام جغرافيايى ذكر شده . تأليف اين كتاب بسال 1076 ه آغاز گرديد . بشرح حال مؤلف آن رجوع كنيد . كتاب مجالس المؤمنين قاضى نور الله شوشترى ( م 1019 ه ) كه بسال يكهزار و ده از تأليف آن فارغ شد ، و پيش ازين بدان اشارتى داشتيم ، بسبب اشتمال بر ترجمهء حال گروه بزرگى از دانشمندان و شاعران ، مىتواند در شمار تذكره‌ها مذكور گردد . ذكر شاعران پارسىگوى در مجلس دوازدهم اين كتاب آمده و در آن از بيست و دو شاعر از فردوسى تا لسانى شيرازى سخن رفته است . تذكره‌هايى كه از آغاز سدهء دهم تا ميانهء سدهء دوازدهم تأليف شده به همين چند كتاب كه اشاره كرده‌ام منحصر نيست و گذشته ازين در كتابهاى تاريخ اين دوره هم چنان كه ديده‌ايم در پايان عهد هر پادشاه يا هر سلسله‌يى احوال عالمان و حكيمان و شاعران آن عهد آمده است . خوشبختانه براى احصاء همهء اين گونه تاريخها و تذكره‌ها دوست فاضلم آقاى احمد گلچين در دو جلد كتاب تاريخ