جمشيد و ماه - قصهء شاه همايون فال و دل‌آرام - قصهء آزادسرو شاه مرو « 1 » و پسرش شاهزاده ملك احمد « 2 » - داستان عشق بهرام گور به دختر شاه پريان و جز آنها « 3 » . داستانهاى متنوعى داريم كه اگرچه به نحوى با حوادث عشقى درآميخته‌اند اما بعضى حكايت از تردستى و طرارى و عيارى مىكنند و برخى حاوى پرسشهايى به شكل چيستان و معما و پاسخهاى آنها هستند ، و دسته‌يى ديگر تا حدّى جنبهء تعريضى دارند يا متضمن نصيحت‌هاى حكيمانه‌يى در هيأت قصه‌اند ، و پاره‌يى بويژه اين نوع اخير كه نوشته‌ام ، تحريرهاى جديدى از داستانهاى سابق مانند حكايات طوطىنامه و بختيارنامه و داستانهاى بلند و كوتاه ديگر هستند ، و از جملهء آنهاست : قصهء ملكهء روم كه بجاى پدر بر تخت سلطنت نشست و روزى سران قوم را گرد آورد و گفت با مردى همسرى خواهد كرد و پادشاهى را به دو خواهد بخشيد كه به صد پرسش او پاسخ درست دهد ، خواه از نسل شاهان باشد يا در زمرهء گدايان . اين خبر به زودى در همه‌جا پراگند ، و گروهى آمدند و جان بر سر مدّعاى خود گذاردند تا بعد از چهل سال فقيهى از تركستان بنام عبد العليم ( در بعضى از نسخه‌ها عبد العلى ) كه ازين ماجرا آگهى يافته بود بجانب قسطنطنيه شتافت و پس از سفرى چهل روزه بدانجا رسيد و بهمهء پرسشها پاسخ گفت و از ملكه مراد يافت . در كتابخانهء ملى پاريس ازين داستان دو نسخه موجودست ، يكى بشمارهء 909 . Suppl و ديگرى در مجموعه‌يى از داستانها بشمارهء 912 . Suppl كه هر دو در ميانه‌هاى سدهء دوازدهم استنساخ شده‌اند « 4 » .

--> ( 1 ) - تصادفى است شگفت‌انگيز در شباهت ميان اين اسم و نام آزادسرو راوى داستانهاى رستم . ( 2 ) - باز هم شباهت تصادفى با اسم احمد بن سهل مروزى كه آزادسرو در خدمت او مىبود . ( 3 ) - دربارهء اين چند داستان كه برشمرده‌ام بنگريد بفهرست كتابخانهء ديوان هند ، ج 1 ستونهاى 528 ، 529 ، 542 ، 543 ؛ و ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى هرمان اته ص 220 - 222 . ( 4 ) - فهرست بلوشه ، ج 4 ص 84 و 87 ؛ ترجمهء تاريخ ادبيات اته ، ص 222 .