ذبيح الله صفا
706
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
رباعيات . 4 ) اسرار مكتوم كه منظومهيى مثنويست دربارهء عشق عرفانى 5 ) سنت الشعرا كه مجموعهييست از قصائد بنظم الفبايى با مقدمهيى بنثر . بيشتر قصيدههاى اين مجموعه در ستايش شاه تهماسب ، بعضى در مدح خان زمان و اندكى در ستايش منعم خان و بعضى اميران ديگر هندست و بدين بيت شروع مىشود : ما بحريصان گذاشتيم جهان را * دور فگنديم نيمخورد سگان را 6 ) نقش بديع ، مثنوييست در حكمت و عرفان بپيروى از مخزن الاسرار نظامى با مقدمهيى كوتاه بنثر و آغاز مىشود به : بسم الله الرحمن الرحيم * نقش بديعست ز كلك قديم در ابتداى منظومه مدحى از شاه تهماسب آمده و ستايش خان زمان بر آن افزوده شده است و ازينجا معلوم مىگردد كه غزالى در ايران بنظم اين مثنوى دست يازيده و در هند آن را بپايان رسانيده است . حاج خليفه ازين منظومه ياد كرده و گفته است كه بنام على قلى خان خانزمان ساخته شده و اين همانست كه اسمعيل پاشا [ هدية العارفين ستون 812 ] تفسير بديع ناميده است . در هفت آسمان تأليف مولوى احمد على احمد ( ص 100 ) تقليد ديگرى از مخزن الاسرار بنام « مشهد انوار » بغزالى نسبت داده شده كه بعضى از بيتهاى منقول از آن در همين نقش بديع يافته مىشود و بعيد نيست كه نام اين مثنوى اصلا مشهد انوار ، در مقارنه با مخزن اسرار ، بوده ليكن بعدا بمناسبت اولين بيت آن كه نقل كردهام « نقش بديع » نام يافته باشد . 7 ) مثنوييى در ذم يكى از عالمان دين كه بر غزالى عارفپيشهء مسلمان تاخته و بالحادش فتوى داده بود . 8 ) مثنوى ديگرى در ذم قليج خان از اميران دوران اكبر ، متخلص به الفتى . 9 ) آيينهء خيال كه مجموعهء كوچكيست از غزلها و قطعهها و رباعيها بنظم الفبايى آخر بيتها با مقدمهيى بنثر . علاوه برينها در هفت آسمان دو منظومهء مثنوى ديگر از غزالى ذكر شده : اول مرآت الصفات كه بنام اكبر شاه سروده شده و دوم قدرت آثار كه اسپرنگر از آن در فهرست كتابخانهء اود ياد كرده و هر دو بپيروى از