98 - فانى كشميرى « 1 » شيخ محسن پسر شيخ حسن كشميرى متخلص بفانى « 2 » از شاعران پارسى گوى سدهء يازدهم هندست كه چون گروهى از پارسىدانان و پارسىگويان هند زير دست او تربيت شدند مقام خاصى در تاريخ ادب فارسى در هند دارد . از جملهء اين تربيت‌شدگان يكى غنى كشميرى شاعر مشهورست كه پيش ازين درباره‌اش سخن گفته‌ام و ديگر حاجى محمد اسلم متخلص بسالم كشميرى ( م 1119 ه ) « 3 » . وى پس از آنكه در زادگاه خود مقدمات دانشهاى عقلى و نقلى را آموخت بسياحت در سرزمين هند پرداخت و بر اثر آشنايى با مذهبها و مردم ناحيتهاى گوناگون بتأليف كتاب دبستان مذاهب توفيق يافت . در ضمن همين سفرها بود كه فانى ببلخ رفت و چندى در آنجا مصاحب ندر محمد خان والى آن شهر بود و او را در قصيده‌هايى ستود و در بازگشت بهند بر اثر آشنايى با شاهزاده محمد داراشكوه پسر شاهجهان مقام صوبه‌دارى اله‌آباد به دو

--> ( 1 ) - دربارهء او بنگريد به : * مرآة الخيال ، شير خان لودى ، بمبئى 1324 ه ق ، ص 166 - 168 . * بهارستان سخن ، مدراس 1958 ، ص 538 - 539 . * تذكرهء نصرآبادى ، تهران ، ص 447 . * صحف ابراهيم ، خطى . * نتايج الافكار ، بمبئى 1336 ، ص 541 - 542 . * ديوان فانى بتصحيح آقاى دكتر گ . ل . تيكو ، تهران 1342 . * تذكرهء پيمانه ، احمد گلچين معانى ، مشهد 1359 ص 325 ببعد . ( 2 ) - او غير از ميرزا محسن فانى ديگريست كه در عهد اكبر از رى بهند رفت و در احمدآباد گجرات درگذشت ( تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى ، ص 658 ؛ صحف ابراهيم ) . ( 3 ) - دربارهء او بنگريد به نتايج الافكار ، ص 343 - 344 ؛ صحف ابراهيم و جز آن .