ذبيح الله صفا

1299

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

در نزد امير مبارز الدين داشت ، و نيز بمعرفى يكى از امراى دربار مظفّرى بنام امير اختيار - الدّين حسن قورجى ، از سال 744 در يزد به خدمت سلسلهء آل مظفر درآمد و بكرمان رفت و در آنجا بسال 745 مجلس درسى دائر كرد و به همين سبب به « معلّم » مشهور گرديد . ازين‌پس معين الدّين همواره مورد محبت امير مبارز الدين و پسرش شاه شجاع و در بيشتر سفرها با ايشان همراه بود و گاه نيز مأموريّتهايى بوى محوّل مىگرديد . در سال 755 به سفر حج رفت و در بازگشت بامر امير مبارز الدّين محمد بتدريس دار السياده‌يى كه پادشاه مظفرى در يزد ساخته بود ، مأموريّت يافت و بعد از آن به شرحى كه خواهيم ديد از حدود سال 757 ببعد مقدمات تأليف كتاب مواهب الهى را فراهم كرد و همچنان در خدمت آل مظفر بسر مىبرد تا در سال 789 بدرود حيات گفت . مهمترين اثر معين الدين يزدى كتاب مشهور اوست بنام مواهب الهى يا مواهب الهيّه . اين كتاب در شرح تاريخ سلسلهء آل مظفر است و چون مؤلّف آن همشهرى و ملازم مؤسس اين سلسله و مورد علاقهء آن پادشاه و پسرش شاه شجاع و از رجال متنفذ دربار آنان و غالبا در سفرها همراه ايشان بود ، طبعا اطلاعاتش دربارهء اين سلسله در زمرهء اطلاعات دست اوّلست . تأليف كتاب مواهب الهى در حقيقت از سال 757 آغاز شد . درين سال كه معين الدّين در ركاب امير مبارز الدّين باصفهان مىرفت از باب امتحان فصلى در تاريخ خاندان مظفّرى نوشت و آن را به نظر امير مبارز الدين رسانيد و چون پذيرفته آمد بتأليف كتاب همت گماشت و آن را در سال 766 يعنى يك سال بعد از فوت امير مبارز الدين بنام شاه شجاع تمام كرد و تا حوادث همين سال را در آن گنجانيد . مواهب الهى از جملهء كتابهاى تاريخ است كه با انشاء مصنوع و مزيّن بنگارش درآمده و نويسندهء آن در رعايت جانب تصنّع و تكلّف راه مبالغه پيموده و ازين‌راه اثر خود را جانشين جهانگشاى جوينى نموده است ؛ امّا مبالغهء او در تصنّع و تطويل مطالب هيچگاه به تاريخ وصّاف نمىرسد و حتّى بايد گفت كه استادى و مهارتش در انشاء نيز بپايهء دو استاد اخير الذكر نيست . مواهب الهى بعدا در قرن نهم اساس تأليف ديگرى در تاريخ آل مظفر