خاص از باب اطلاع بر احوال رجال علم و ادب دارد . حمد اللّه در تأليف اين كتاب از چندين مأخذ مهم استفاده كرده . اين كتاب در يك مقدمه و شش باب نوشته شده و اطلاعاتى كه دربارهء تاريخ ايران از دورهء استيلاى مغول و سلسله‌هاى معاصر آن قوم تا زمان مؤلف در آن آمده مخصوصا قابل توجه و استفاده است . ازين كتاب يك چاپ فاكسيميل بسال 1910 در سلسلهء كتب اوقاف گيب و يك چاپ مصحّح در تهران بسال 1336 بهمت آقاى دكتر عبد الحسين نوايى شد . ترجمهء خلاصه‌يى از آن بانگليسى بهمكارى ادوارد برون « 1 » و نيكلسن « 2 » بسال 1913 ميلادى در لندن بطبع رسيد و هم ادوارد برون قسمت مربوط باحوال شعراى ايران را ازين كتاب جداگانه در سال‌هاى 1900 - 1901 بانگليسى ترجمه و در مجلهء انجمن پادشاهى انگليس منتشر كرد . 2 ) دومين كتاب منثور حمد اللّه نزهة القلوب اوست در جغرافيا كه دربارهء آن در همين مجلّد ( ص 281 ) سخن گفته شد . تأليف اين كتاب بسال 740 ه . پايان يافته و اجزاء آن تاكنون بتفاريق چاپ شده است . نثر حمد اللّه چه در تاريخ گزيده و چه در نزهة القلوب ساده و بىپيرايه و تنها موقوف بر ذكر مطالبى است كه در اختيار نويسنده بود و قدرت او در انشاء از مقدمه‌هايى كه بر دو كتاب خود نوشته دريافته مىشود . 3 ) در سال 735 هجرى حمد اللّه يك اثر معروف خود را بنظم جامهء كمال پوشانيد و آن منظومهء معروف « ظفرنامه » است ببحر متقارب . وى چندسال مشغول نظم اين كتاب بود و در مقدمهء تاريخ گزيده كه پنج سال پيش از اختتام ظفرنامه تمام شده بود گفته « چون احيانا شعرى شكسته بسته اتفاق مىافتد درين علم هوس نظمى مىبود كه از اوّل عهد مصطفى صلّى اللّه عليه و سلّم تا اين زمان مبارك تاريخى منظوم مرتّب گرداند و از آن پنجاه و چند هزار بيت گفته شد ، اگر توفيق رفيق گردد به هفتاد و پنج هزار

--> ( 1 ) - E . Brown ( 2 ) - Nicholson