و دينى و عرفانى ) - مفتاح التفاسير - رسالهء سلطانيّه - بيان الحقايق - جامع التواريخ - مكاتيب يا مكاتبات رشيدى كه از ميان همهء آنها بمطالعهء مختصرى دربارهء دو كتاب اخير بسبب اهميت تاريخى و ادبى آنها مىپردازيم : جامع التواريخ رشيدى كتاب مفصلى است در تاريخ مغول و تاريخ عمومى كه در يكى از جامع‌ترين نسخ آن يعنى نسخهء كتابخانهء سلطنتى ايران داراى مواد و مطالب ذيل است : كتاب اول مشتمل بر مقدمه‌يى در ذكر احوال آدم و فرزندان او در دو قسم : قسم اول در ذكر ملوك فرس از زمان گيومرث تا عهد يزدگرد شهريار ؛ قسم دوم در ذكر پيامبر اسلام تا آخر عهد خلافت عباسى . - كتاب دوم شامل تاريخ غزنويان و سلجوقيان و خوارزمشاهان و سلاطين چين و ماچين و تاريخ بنى اسرائيل و تاريخ افرنج ( فرنگ ) و احوال سلاطين هند . بر اين دو جلد ذيلى اضافه شده است هم از رشيد الدين در تاريخ اتراك تا زمان غازان خان . مرحوم ادوارد برون در تاريخ ادبيّات خود ( مجلّد سوم ) پيشنهاد كرده بود كه اين كتاب در هفت مجلّد طبع شود و اين نظر او براى نظم دادن بمطالب مختلف و بسيار مهم جامع التواريخ البته درستست ؛ و بهرحال فعلا آنچه از جامع التواريخ موجود و مشهور و متداولست دو مجلد باضافه ذيلى از آنست . تأليف اين كتاب اصلا بامر غازان خان آغاز شد . وى خواجه را مأمور كرد تا تاريخى از قوم مغول و حكومتش ترتيب دهد و خواجه با كسب اطلاعات كتبى و شفاهى كه در دسترس او بود شروع به كار كرد و بعد از فوت غازان بامر اولجايتو مأمور اتمام كار خويش و تكميل آن گرديد و آن را بنابر شرحى كه ديده‌ايم تنظيم نمود و بسال 710 بپايان برد . قسمت اصلى و مهم كتاب جامع التواريخ جلد اول آن يعنى « تاريخ مبارك غازانى » است كه داراى اطلاعات بسيار مهم دربارهء طوايف مغول و تاتار و عشاير و شعب آنها و خانان و خانزادگان مغول است و آنچه مربوط بدورهء غازانست نيز منحصر و مأخذ اصلى كليهء اخباريست كه بعدا درين‌باره تحرير شده است . و اما مكاتبات رشيدى يعنى منشآت و مناشير و رسائل او مجموعهء فرمانها و نامه -