ذبيح الله صفا
1250
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
در رديف وزراء درجهء اول تاريخ ايران در تمام ادوار آن قرار داد . او تنها وزيرى مدبّر نبود بلكه محيى آثار پيشينيان و بانى آثار جديد و مؤلف نامدار و مورّخ كمنظير و دانشمند گرانمايه و نويسندهء فاضل و مرد بزرگوار بود و علاوهبرآنكه درگاهش ملجاء و مآب اهل علم و هنر بود ، و در بسيارى از نواحى ايران و ممالك ايلخانى مدارس و مساجد و دار السيادهها و كتابخانها و موقوفات احداث كرد ، خود نيز قسمتى بزرگ از عمر گرانبها را در جمع و تدوين و تأليف گذرانيد و ازين راه آثار متعددى فراهم آورد كه همگى آنها بنسخ مختلف از مجموعههاى رسائل و كتب و يا رسالات منفرد در ربع رشيدى ، كه از مستحدثات خود او بود و از مجموعهء مؤسسات خيريه تشكيل مىيافت ، گرد آمده و نسخههايى از آنها در ممالك پراگنده بود و اگرچه در غارت و تخريب ربع رشيدى كه بعد از قتل او و نيز بعد از كشتن پسرش خواجه غياث الدين محمد صورت گرفت آن آثار نيز در معرض تفرقه و غارت درآمد بااينحال قسمتى از آنها باقى و روشنگر كوششهاى آن مرد بزرگ در احياء معالم علم و ادب است . ربع رشيدى محلهيى بود در جوار تبريز شامل مؤسسات مختلف از مسجد و مدرسه و خانقاه و دار الشّفاء و دار السياده و گنبدى براى مقبرهء بانى و كتابخانهيى كه بهمت خواجه رشيد الدين ساخته شده و موقوفات فراوان از قراء و مستغلات داشت و در آنجا عدهيى از علما و متصوفه و طلاب علوم سرگرم كار بودند ، و اين خود يك نمونه از آثار خير آن مرد نامدار بود . در ربع رشيدى بفرمان خواجه همهء آثار متعددش را استنساخ كرده و نگهدارى نمودند و علاوهبرآن آنچه را كه تأليف كرده بود از فارسى به عربى و از عربى به فارسى ترجمه و كتابت كرده بودند و از آنها نسخههايى ببلاد فرستاده شده بود . دورهء مصنفات و مؤلفات رشيد الدين فضل اللّه جامع التصانيف رشيدى يا المجموعة الرشيديه ناميده مىشد و اينك از مجموعهء آن آثار مختلف چند تا باقيست در مسائل مختلفى از قبيل مباحث دينى و تفسير و كلام و طب و فلاحت و تاريخ و داروشناسى و غيره . از اين كتب و رسائل است : توضيحات رشيديه ( شامل نوزده رساله دربارهء مسائل كلامى