حكماى عهد ، و بارديگر در زمرهء شاعران زمان و اينك در شمار نويسندگان . خواجه افضل الدين محمد بن حسن بن حسين مرقى كاشانى معروف به « بابا افضل » از مشاهير حكما و شاعران و نويسندگان ايران در اوايل قرن هفتم هجرى است . وى مردى پرانديشه و صاحب طبع مستقيم و ذوق سليم و وسعت مشرب و سعت صدر و در نثر و نظم ، خاصه در نثر ، از جملهء رجال مشهور و معروف تاريخ ايرانست . ولادت او در مرق ، قصبه‌يى در پنج فرسنگى كاشان و ميانهء آن شهر و اصفهان بود . تاريخ ولادتش بصراحت معلوم نيست ولى بايد در اواخر قرن ششم اتفاق افتاده باشد زيرا در يكى از نامه‌هاى خود كه در جواب « صاحب سعيد مجد الدين عبد اللّه » تبريزى از وزراى هولاگو كه بسال 661 بفرمان آن خان كشته شده ، نوشته بود « 1 » گفته است : « . . . داناى نهان و آشكارا آگاه و داناست كه اين بندهء ناتوان شصت سالست تا در ظلمات حيات خود باديها و عقبها را همى سپرد و منزلها همى شمرد و سرچشمهء زندگى خود را همى جويد . . . » و اگر فرض كنيم كه اين نامه در آخرين سالهاى حيات خواجهء مذكور نوشته شده پس ولادت بابا افضل مىتواند در پايان قرن ششم اتفاق افتاده باشد و شواهد ديگرى نيز درين‌باره موجودست « 2 » ، از آن جمله يك رباعى از ميان رباعيات منسوب بخواجه حكايت از عمر هفتاد و دو سالهء وى مىكند : هرگز دل من ز علم محروم نشد * كم بود ز اسرار كه مفهوم نشد هفتاد و دو سال فكر كردم شب و روز * معلومم شد كه هيچ معلوم نشد و چون چنان كه خواهيم ديد مرگش در سال 667 اتّفاق افتاد ، اگر تصوّر كنيم كه اين رباعى را مثلا پنج سال پيش از مرگش ساخته باشد باز همان تاريخ تقريبى براى سال

--> ( 1 ) - درين‌باره رجوع شود بتحقيق مرحوم سعيد نفيسى در مقدمهء رباعيات بابا افضل كاشانى ص 11 ( 2 ) - رجوع شود باستدلالات مرحوم سعيد نفيسى دربارهء سال ولادت افضل الدين كاشانى در اواخر قرن ششم در مقدمهء رباعيات بابا افضل از ص 7 ببعد