[ تواريخ محلى ] از تواريخ قرن هفتم و هشتم كه به ذكر احوال سلسله‌هاى معيّن يا حكمرانان محلّى مقصور باشد نخست بايد تاريخ « جهانگشاى » تأليف نويسندهء دانشمند علاء الدين عطا ملك جوينى ( م 681 ه ) را نام برد كه در سه مجلد در شرح ظهور چنگيز و احوال او ، و تاريخ خوارزمشاهان و حكام مغولى ايران و فتح قلاع اسمعيليه و شرح جانشينان حسن صباح تنظيم شده و يكى از موثق‌ترين مآخذ تاريخى و از جملهء متون دلاويز نثر فارسى است . ذيل وقايع تاريخ جهانگشاى را در كتاب معتبر ديگرى ، كه آن هم از متون معروف نثر فارسى است ، يعنى در تجزية الامصار و تزجية الاعصار معروف به « تاريخ وصّاف » اثر وصاف الحضرة شهاب الدين عبد اللّه شيرازى ، مىتوان يافت . اين كتاب حاوى اطلاعات ذيقيمتى از وقايع عهد ايلخانان تا دورهء اولجايتو ( م 716 ه . ) است . تاريخ سلسلهء آل مظفر بالاختصاص تا حوادث سال 766 هجرى در كتاب مواهب الهى معين الدين معلم يزدى ( م 789 ه ) ثبت شده و بعد از آن محمود كتبى يا محمود گيتى آن را تلخيص كرده و سرگذشت مظفريان را تا پايان عهد آنان بنگارش درآورده است . دربارهء تواريخ محلّى از جملهء آثار معروف اين عهد سمط العلى للحضرة العلياست كه ضمنا از آثار مشهور ادبى اين دوران نيز شمرده مىشود . نويسندهء اين كتاب ناصر الدين منشى كرمانى صاحب كتاب نسائم الاسحار در تاريخ وزراء و ترجمهء تتمهء صوان الحكمة بنام درّة الاخبار و لمعة الانوارست . وى سمط العلى را در شرح تاريخ ملوك قراختائى كرمان و دربارهء حوادث ميان 619 و 703 هجرى نوشته است . كتاب معروف ديگر اين دوران در ذكر تواريخ محلّى « شيرازنامه » است از احمد بن ابى الخير زركوب كه در قرن هشتم هجرى تأليف شده و حاوى اطلاعات جغرافيايى و تاريخى بسيار سودمندى دربارهء شيراز و فارس است . - ديگر مزارات شيراز يا هزار مزارست كه ترجمه‌ييست به فارسى از كتاب بسيار مشهور و معتبر شدّ الازار فى حطّ -