ذبيح الله صفا

1147

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

تدريس و محل استفاده در مدارس بود و مراجعه بفصل مربوط به وضع علوم در قرن هفتم و هشتم اين حقيقت را بر ما روشنتر مىسازد . موضوعات و انواع نثر پارسى اين رواج و توسعهء نثر پارسى باعث شد كه در عهد مورد مطالعه ما در همهء انواع گوناگونى كه مؤلفان پارسىگوى قرن ششم بدانها توجه كرده بودند ، در قرن هفتم و هشتم نيز آثارى بوجود آيد ، منتهى شمارهء آثار و مؤلفات در زمينه‌هاى مذكور در عهدى كه بررسى مىكنيم خيلى بيشتر و تعداد نويسندگان افزونتر است . درين دوره چنان كه بعد ازين ، هنگام ذكر نويسندگان خواهيم ديد ، در انواع مختلفى از قبيل : ادب ، داستانهاى قهرمانى ، رمانها ، قصص و حكايات ، تراجم و كتب رجال ادب و تصوف و ارباب سياسات و علما و حكما ، تواريخ عمومى ، تواريخ محلى ، جغرافيا ، تصوف و عرفان ، مسائل دينى ، منطق ، حكمت ، رياضيات و نجوم ، موسيقى ، اخلاق ، فنون ادبى و لغت كتابهاى متعدد تأليف شد و علاوه‌براين ترسّل و انشاء فارسى نيز بعللى كه پيش ازين گفتيم درين عهد ترقى داشت . اگرچه بر تنوع آثار منثور پارسى درين عهد نسبت بقرن ششم و آغاز قرن هفتم چندان افزوده نشد ليكن شمارهء تأليفات نسبة افزايش يافت و همين امر خود نشان‌دهندهء توسعه‌يى بود كه نثر پارسى درين دوران حاصل نمود . [ كتب ادبى ] تصنيف كتب ادبى درين عهد رواج نسبة كافى داشت و در حقيقت دنبالهء سير خود را در آغاز قرن هفتم طىّ مىكرد . در رأس اين كتابها گنجينهء لآلى سعدى يعنى گلستان او قرار دارد كه در همين عهد تقليد خوبى از آن بنام نگارستان بوسيله معين الدين جوينى صورت گرفت و نبايد كتاب ديگرى را كه شرف الدين رامى چندى بعد از سعدى بنام انيس العشاق در بيان مضامين مختلفى كه در شعر مىآيد فراموش نمود كه جنبهء تحقيقى آن در مسائل ادبى قابل اعتناست . برخى از كتابهاى اين عهد را كه در ظاهر مربوط بمسائل ادبى نيست حقا بايد در شمار كتب ادب قرار داد مانند تاريخ معجم از شرف الدين قزوينى كه ببهانهء نگارش تاريخ قديم ايران وسيله‌يى براى اظهار فضل نويسنده بدست