ذبيح الله صفا
1027
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
همانحال مىخواست ابتكارى نيز از خود در ابداع داستان نشان دهد ، و به يارى طبع وقّاد از عهدهء ايجاد مطالب و مضامين تازهء خوبى درين منظومه برآمد كه مورد ستايش سخن شناسان مضمون جوى دورانهاى بعد قرار گرفت . اسم اين منظومه را عصّار مهر و مشترى نگذارده بلكه آن را « عشقنامه » نام داده بود « 1 » ولى بسبب آنكه دو قهرمان اصلى داستان « مهر » و « مشترى » نام دارند اين اسم بعدها بدين منظومه داده شد . عشقنامه يا مهر و مشترى را عصار در پنجهزار و يكصد و بيست بيت بتاريخ دهم شوال سال 748 هجرى بپايان رسانيده و درينباره گفته است : بروز واو و دال از ماه شوّال * ز هجرت رفته حا و ميم با ذال قريب پنج ساعت رفته از روز * بوقت اختيار و فال فيروز رسيد اين نامهء نامى باتمام * كشيد آغاز اين دفتر بانجام كسى كاين دفتر فرخنده خواند * اگر در خاطرش گردد كه داند كه ابيات بديعش را عدد چيست * بگويش پنج الْفَست و صد و بيست اينست آنچه از يك نسخهء خطى مهر و مشترى متعلّق بكتابخانهء ملى پاريس نقل كردهام . از بدبختى شمارهء آن نسخه را از هشت نسخهء مهر و مشترى كتابخانهء ملى پاريس در ميان يادداشتهايى كه از پاريس با خود آوردهام نيافتم نميدانم كه آن نسخه كداميك از اين نسخ هشتگانه بود كه متجاوز از دو سال پيش از تحرير سطور حاضر ( در تهران بتاريخ هفتم بهمنماه سال 1350 هجرى شمسى ) خواندم و ابيات موردنظر را از آن يادداشت كردم ولى در صحّت يادداشت خود ترديد ندارم و در آن نسخه بيت مربوط بتاريخ اتمام عشقنامه همانست كه آوردهام و آن به حساب ابجدى دهم شوّال سال 748 است لاغير . و خوبست
--> ( 1 ) - : سخن كوتاه كن بردار خامه * رقم زن بر بياض عشقنامه * معنبر كرده از تحرير خامه * عذار دلفريب عشقنامه