قصرى كه برد فرّخى از فرّ او هماى * سگ بچه كرد در وى و جغد آشيان گرفت . . « 1 » مسلّم است كه عبيد نمىتوانست ازين واقعه كه براى او مادة و معنا دردآور و تأثّرانگيز بود ، جز از راه طنز و طعنه در اشعار خود ياد كند و گرنه « محتسب » او را نيز ببهانه‌يى از بهانه‌هاى شرعى هلاك مىنمود . اگر اين حدس ما دربارهء اصل و منشاء داستان موش و گربهء عبيد درست باشد تاريخ نظم آن قصيده بايد بعد از يكى از دو سال 754 ( فرار ابو اسحق از شيراز ) يا 758 ( قتل ابو اسحق در شيراز ) باشد . قصيدهء موش و گربهء عبيد به زودى در نزد همهء فارسىزبانان شهرت يافت و مدتها در شمار كتب درسى اطفال بود و هنوز هم از قصّه‌هاى شيرين زبان فارسى است كه بعضى از ابيات آن به صورت امثال سائره زبان به زبان مىگردد . در رسالهء « فالنامهء بروج » از عبيد كه بنثرست در پايان هريك از فالها كه بطريق طيب و مزاح نوشته شده يك رباعى آمده ، و همچنين است در « فالنامهء وحوش و طيور » كه آن هم شامل شصت رباعى است . انتساب مثنوى سنگتراش كوه طور بعبيد كه خود تقليدى است از حكايت موسى و شبان مثنوى مولوى ، مورد ترديدست . امّا اشعار جدّ عبيد كه كلّيات او را ترتيب مىدهد مجموعهء اشعاريست در حدود 3000 بيت مركب از قصائد و تركيب‌بندها و ترجيع و غزليات و مقطّعات و رباعيات و مثنوى طولانى عشّاق‌نامه . قصائد عبيد غالبا در جواب قصائد استادان مقدّم و در مدح پادشاهان و رجالى كه پيش ازين ذكر كرده‌ايم سروده شده است . اشاره بحوادث تاريخى در آنها كم و دسته‌يى از آنها فاقد نسيب يا تشبيب و معمولا همگى آنها از حيث شمارهء ابيات متوسطند . تركيب‌بندهاى او هم در مدح است و يك ترجيع زيبا در وصف عشق دارد . غزلهاى عبيد فصيح و دل‌انگيز و در غايت لطافت و غالبا استقبال از سعدى يا متأثّر از شيوهء گفتار آن استاد

--> ( 1 ) - كليات عبيد ص 68 - 69