ذبيح الله صفا

916

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

بنابر آنچه از منظومهء مفصل او بنام « فتوح السلاطين » مستفاد مىگردد وى از خاندانى كهن بوده است كه نسب آن بيكى از تازيان بنام « عصام » مىرسيده و به همين سبب افراد آن خاندان را « عصامى » مىگفته‌اند و شاعر همين عنوان خانوادگى را به صورت تخلصى براى خود به كار برده است « 1 » . بنابر ادعاى عصامى يكى از نياكان وى بنام « فخر الملك عصامى » چندى وزارت بنى العباس كرد و سرانجام از آنان رنجيده با خيل و اتباع خويش بهند مهاجرت نمود و چون به ملتان رسيد عده‌يى از اتباع او در آن شهر رحل اقامت افگندند و او خود بدهلى رفت و به خدمت شمس الدين التمتش درآمد « 2 » و بادعاى نبيرهء او بوزارت آن پادشاه رسيد . نسب عبد الملك عصامى به پنج پشت به همين فخر الملك عصامى مىرسيد . فرزندان و نبيرگان فخر الملك عصامى همه بدربار پادشاهان دهلى منسوب و در آن شهر ساكن بودند و عبد الملك عصامى در همين شهر ولادت يافت . تاريخ ولادتش را از اشاراتى كه او خود در فتوح السلاطين دارد مىتوان مقارن با سال 711 هجرى دانست زيرا وى در سال 751 كه تاريخ اختتام فتوح السلاطين است در آغاز چهل سالگى بود . تربيت او در نزد نيايش صدر الكرام عصام كه در عهد سلطان غياث الدّين بلبن بمرتبهء سپهسالارى رسيده بود ، انجام گرفت و عبد الملك همراه نيا در سال 726 هجرى كه بزرگان دولت بفرمان سلطان محمد بن تغلق شاه بپايتخت جديد سلاطين اسلامى هند يعنى به ديوگيرى ( دولت آباد ) منتقل مىگرديده‌اند ، رهسپار آن ديار شد . نيايش در نخستين منزل بدرود حيات گفت و عبد الملك بدان شهر رسيد و همانجا اقامت گزيد

--> ( 1 ) - عصامى چو اول قلم برگرفت * ز فكرش بدل آتشى درگرفت ( فتوح السلاطين ص 4 ) عصامى شب و روز و بيگاه و گاه * همى باش شاكر ز درويش و شاه ( ايضا ص 14 ) ( 2 ) - دربارهء او رجوع كنيد به تاريخ فرشته چاپ هند ج 1 ص 117