ذبيح الله صفا

895

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

سال وفات خواجو را با اختلاف فراوان در مآخذ مختلفى كه پيش ازين دربارهء احوال او ذكر كرده‌ايم ثبت كرده‌اند چنان كه نقل همهء آنها جز آنكه خواننده را دچار حيرت و ملالت كند نتيجه‌يى ديگر ندارد « 1 » و از ميان همهء آنها بقول « فصيح احمد بن جلال الدين محمد خوافى » ( 777 - 849 ) كه نزديكترين كس از نويسندگان احوال خواجو بدوران حيات آن شاعرست ، اعتماد مىشود . وى تاريخ وفات خواجو را در حوادث سال 750 ذكر كرده است « 2 » و اين قول سازگارست با سنّ شصت و دو سال كه براى خواجو ذكر كرده‌اند « 3 » . وفات خواجو را فصيح خوافى ( ضمن حوادث سال 750 ) در كرمان نوشته و گويا اين واقعه در شيراز اتفاق افتاده باشد زيرا گور او در تنگ اللّه اكبر ، شيراز نزديك دروازهء قرآن ، واقعست . آثار خواجو متعدد و كليات او مفصل و از هر حيث سزاوار دقت و شايان اهميت است . وى چنان كه از فحواى سخنش در روضة الانوار درمىيابيم از آغاز جوانى متمايل

--> ( 1 ) - اين سالها بين 503 هجرى يعنى يكصد و هشتاد و شش سال پيش از ولادت خواجو تا سال 842 يعنى نود و دو سال بعد از تاريخ واقعى وفات شاعر ذكر شده است و از ميان آنها آنكه بحقيقت بيشتر از اقوال ديگر نزديكى مىجويد تاريخ مذكور در شاهد صادقست يعنى سال 753 كه سازگارست با قول قاضى احمد در كتاب تاريخ نگارستان ، و غالب محققان احوال خواجو بدون توجه بقول فصيح خوافى در « مجمل » ، يا بدون اطلاع از آن ، بدان اعتماد و استناد كرده‌اند . ( 2 ) - رجوع شود به مجمل فصيحى حوادث سال 750 هجرى . ( 3 ) - رجوع شود به تذكرهء ميخانه چاپ تهران بتصحيح آقاى احمد گلچين معانى ص 79 . عجيب است كه ملا عبد النبى فخر الزمانى باتوجه به شصت و دو سال سن خواجو تاريخ وفات او را در سال 742 نوشته و گويا از ولادت او در سال 689 اطلاع نداشته است . براى توضيح افزوده مىشود كه هنگام جمع 62 با 689 بايد خود سال 689 را در نظر داشت و شصت و يك سال از عمر شاعر را برآن افزوده و در اين صورت تاريخ 750 كه در متن آورده‌ايم بدست مىآيد .