ذبيح الله صفا

834

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

سال داشته است « 1 » و بدين تقدير ولادتش مصادف بوده است با سال 673 هجرى . زندگانى اوحدى در روزگاران نخست از حيات وى در مراغه سپرى شد و آنگاه چندى بسياحت پرداخت . اينكه نويسندگان احوال او نوشته‌اند كه وى در ضمن سياحت بكرمان رفت « و شراب معرفت از دست ابو حامد اوحد الدّين كرمانى چشيد » همچنانكه گفتيم با حقيقت احوال اوحدى سازگار نيست و بهرحال مسلّم است كه او تربيت عرفانى خود را هم در آذربايجان آغاز كرد و سپس چندگاهى بسير در آفاق و انفس و درك حضور مشايخ در بلاد مختلف پرداخت و چندسالى در اصفهان يعنى زادگاه پدرش سكونت گزيد و سپس بآذربايجان بازگشت و در آنجا سرگرم ارشاد و نيز نظم اشعار عارفانهء خود شد و در شهر مراغه ساكن بود تا در نيمهء شعبان سال 738 هجرى در آنجا بدرود حيات گفت و گورش در كنار آن شهر هنوز باقيست و اين عبارت بر آن نقر شده : « هذا قبر المولى المعظّم قدوة العلماء افصح الكلام و زبدة الانام الدّارج الى رحمة اللّه تعالى اوحد الملّة و الدّين ابن الحسين الاصفهانى فى منتصف سنة ثمان و ثلثين و سبعمائة » « 2 » و بنابرين اشارهء بعضى از نويسندگان احوال او مانند دولتشاه و هدايت دربارهء وفات اوحدى در اصفهان و دفنش در آن شهر باطل است و همچنين است تاريخ 697 كه دولتشاه سمرقندى دربارهء سال وفات او نوشته و تاريخ 554 كه هدايت در مجمع الفصحا و رياض - العارفين در همين باب ذكر كرده ، و امثال اين اقوال . آثار اوحدى عبارتست از : 1 ) ديوان قصايد و ترجيعات و غزلها و رباعيات او كه از هشت هزار بيت متجاوز است . 2 ) ده‌نامه يا منطق العشّاق كه در حدود ششصد بيت دارد و شاعر آن را بسال 704 هجرى بپايان برده و درين‌باره گفته است :

--> ( 1 ) - اوحدى شصت سال سختى ديد * تا شبى روى نيك‌بختى ديد ( 2 ) - نقل از مقدمهء مرحوم وحيد دستگردى بر جام جم چاپ تهران 1307 شمسى