ذبيح الله صفا
77
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
كنند و درين راه پسران حتّى اولاد خانان را از سنين كم و از آغاز كودكى بتيراندازى و شكار و سوارى ( خاصّه بر ستوران بىزين سركش ) و راهپيمايى و امثال اين سختيها عادت ميدادند و اين امر البتّه در موفّقيتهاى بعدى آنان مؤثّر بود . پيداست كه بعد از قبول اسلام بوسيلهء غازان خان ، و ادامهء اين اعتقاد در خاندان او بخصوص با وضع ياساى غازانى ، و همچنين در نتيجهء توقّف متمادى مغول در ايران ، اندكاندك بعضى از آداب آنان متروك شد و جاى خود را بآداب رعاياى ايرانيشان داد ؛ ليكن اين امر بسيار دير و در اواخر عهد آن قوم صورت گرفت و تا آن هنگام اثر آداب و عادات و غلبه و حكومت مغول در ايران بمرتبهيى رسيد كه مسلّما آثار شوم خود را باندازهء كافى در ايران گذارده بود . نتايج ايلغار مغول نتيجهء چنين واقعهء دردناك مداومى كه در مدّتى طولانى انجام گيرد طبعا درهم ريختن مبانى حيات جامعهء مغلوب و راه يافتن انحطاط و ضعف و زبونى در آن قوم و پيدا شدن مفاسد مختلف اجتماعيست . بارزترين علّت و سبب اين انحطاط جبرى غلبهء يك قوم بيابانگرد وحشى است كه بهيچيك از آداب حضارت خوى نگرفته و جز بايلغار و قتل و غارت بنيانكن متوجّه امر ديگرى نباشد . درست است كه فرمانده اين اقوام وحشى به قصد جهانگيرى و جهاندارى از زادگاه خود بيرون آمده بود ، ولى هم او ميخواست اقوام مغلوب را با كشتار عام تا آنجا كه ممكن بود براندازد و هم فرمانبران او كه از گرسنگى و برهنگى و فقر شديد بيرون مىآمدند پاداش راهپيماييهاى مداوم و پرزحمت خود را جز از راه كشتار مردم و غارت همهء اموال آنان از راه ديگرى بدست نمىآوردند . نتيجهء چنين حملههاى بنيانكن كه در روزگاران قديم بوسيلهء دستههاى بزرگ از وحشيان بر ممالك آباد پرثروت متمدّن صورت مىگرفت شكست قطعى متمدّنين و كشته شدن بيشتر اقويا و باقى ماندن افراد ضعيف و فراريانى بود كه ببيغولهها و بيابانها پناه مىبردند . بعبارت ديگر طبقات برگزيدهء اجتماع از ميان مىرفتند و مردمان ضعيف