ذبيح الله صفا
646
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
اواخر عهد اتابكان سلغرى فارس ، و بعد از آنان با دوران حكومت حكّام مغولى بر آن سامان . با آنكه ناصر از شاعران مشهور عهد خود بوده و ديوانش در قرن هشتم و نهم شهرت داشته و از آن منتخباتى در سفاين اشعار و جنگها نقل شده ، با اين حال اطلاع ما از احوال او كم است . قديمترين مأخذى كه در آن از او ياد شده تاريخ گزيده است . حمد اللّه مىنويسد « ناصر بجهء ، بجه دهى است از ولايت رامجرد فارس ، و او معاصر شيخ سعدى شيرازى بود ، اشعار نيك دارد » « 1 » . امين احمد رازى نوشته است كه او معاصر شيخ سعدى شيرازى بوده و با اين حال مدعى است كه وى « از منتسبان اتابك مظفر الدّين زنگى بوده » « 2 » و چنان كه مىدانيم اين اتابك يعنى « مظفّر الدين زنگى بن مودود » از سال 558 تا 571 بر فارس حكومت مىكرد و در اين مدت نه سعدى شيرازى به دنيا آمده بود و نه ناصر بجهيى . بهرحال امين احمد دربارهء ناصر گويد كه « شعر كم از وى شهرت گرفته . . . و شعرش حدّ متوسط بوده » است . مأخذ ديگرى كه در آن نسبة با تفصيل بيشتر از ناصر سخن رفته صحف ابراهيم است . در اين تذكرهء ذيقيمت نام ناصر بجهيى در رديف حرف نون بدين شرح آمده است : « ناصر الدين بجهء معاصر شيخ مصلح الدّين سعديست . از فنون علوم بهرهء تمام داشته و با وجود كمالات ظاهرى درويشى اختيار نموده در فقر و تجريد از بلندنامان شد و در طريق شاعرى بمذاق تصوّف بيانى فصيح دارد . گويند در ابتداى حال كه در شيراز بكسب علوم اشتغال داشت بر طبيب پسرى منصور نام عاشق گرديد و مدتى درين شغل بسر برد اما بعد از استكمال مرتبهء عشق مجازى در وسط جوانى بطريق صوفيه ميل نمود . در علم تصوّف و ضبط مسائل توحيد چند رسالهء متين دارد . وفاتش در سال هفتصد و پانزده ( 715 ه ) بوده ، در شيراز بمصلّا مدفونست » .
--> ( 1 ) - تاريخ گزيده چاپ تهران ص 755 . ( 2 ) - هفت اقليم چاپ تهران ج 1 ص 208 .