بر خواننده روشن مىشود . قصايدى كه سعدى در مدح صاحبديوان سروده از جملهء عالىترين قصائد اوست و همچنين است چند قصيده‌يى كه در مدح علاء الدين عطا ملك ساخته است و در يكى از آنهاست كه از نيكوداشتهاى خاندان جوينى دربارهء خود چنين سخن گفته است : اگرنه بنده‌نوازى از آن طرف بودى * من اين شكر نفرستادمى بخوزستان مرا قبول شما نام در جهان گسترد * مرا به صاحب ديوان عزيز شد ديوان آثار سعدى به دو دستهء آثار منظوم و آثار منثور تقسيم مىشود ، درحالىكه آثار منثور وى خاصه شاهكارش گلستان ، خود آميخته با اشعار پارسى و عربى استادست . دربارهء آثار منثور سعدى هنگام تحقيق دربارهء نثر فارسى در دورهء مورد مطالعهء ما بحث خواهد شد و درين مقام تنها بذكر آثار منظوم او مىپردازم و در ذيل گفتار خود اجمالا دربارهء كليّات سعدى و جامع آن سخن مىگويم : 1 ) در رأس آثار منظوم سعدى يكى از شاهكارهاى بلامنازع شعر فارسى قرار دارد كه در نسخ كهن كليّات « سعدىنامه » ناميده شده و بعدها به « بوستان » شهرت يافته است ، اين منظومه در اخلاق و تربيت و وعظ و تحقيق است در ده باب : 1 ) عدل 2 ) احسان 3 ) عشق 4 ) تواضع 5 ) رضا 6 ) ذكر 7 ) تربيت 8 ) شكر 9 ) توبه 10 ) مناجات و ختم كتاب تاريخ اتمام منظومه را سعدى بدينگونه آورده است : بروز همايون و سال سعيد * بتاريخ فرّخ ميان دو عيد ز ششصد فزون بود پنجاه و پنج * كه پردُر شد اين نامبردار گنج و بدين تقدير كتاب در سال 655 هجرى باتمام رسيد امّا تاريخ شروع آن معلوم نيست و تنها از فحواى سخن گوينده در آغاز منظومه معلوم مىشود كه آن را پيش از بازگشت بفارس سروده و در معاودت به وطن سوى دوستان بارمغان برده است : در اقصاى عالم بگشتم بسى * بسر بردم ايّام با هركسى . . .