ذبيح الله صفا

15

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

بود بغارت رفت . از آن جمله كتابخانهء معتبرى كه در دوران صد و هفتاد و هفت سالهء حكومت صبّاحيان در الموت گرد آمده بود ، از ميان برده شده و تنها بعضى از كتب كه عطا ملك جوينى با كسب اجازه از هولاگو آنها را بيرون كشيده بود ، باقى ماند و يكى از آنها سرگذشت حسن صبّاح بود كه عطا ملك از آن در تأليف كتاب جهانگشاى خود ، آنجا كه سخن از اسمعيليان گفته ، استفاده كرده است . بعد از كفايت مهمّ اسمعيليه هولاگو آمادهء فتح بغداد شد و اين شهر را ، كه در سال 643 يك بار دچار حملهء مغول شده و بهمت شرف الدين اقبال شرابى از خطر جسته بود ، محاصره و بعد از چند روز فتح كرد . خليفه المستعصم باللّه روز چهارم صفر سال 656 با گروهى از بزرگان از شهر خارج شد و بديدار هولاگو رفت و باشارهء او مردم شهر را هم از جهاد بازداشت . با اينحال بغداد يك هفته قتل عام و غارت شد و سپس خليفه و اولاد و بنى اعمام او هركه را يافتند كشتند و بدين ترتيب خاندان عباسى برافتاد و خلافت پانصد و بيست و پنج سالهء آنان كه بدست ايرانيان تأسيس يافته بود با شمشير تاتار منقرض شد و تنها يكى از اولاد مستعصم بنام مباركشاه امان يافت . پس از فتح بغداد مؤيّد الدّين ابن العلقمى وزير مستعصم بامر هولاگو ادارهء امور بغداد را باتّفاق يك شحنهء مغولى بر عهده گرفت و از سال 657 بعد از مرگ ابن - العلقمى اين سمت با شمس الدّين محمّد جوينى بود و از سال 661 ببعد كه شمس الدّين محمّد بوزارت هولاگو نايل گرديد برادرش عطا ملك جوينى مؤلّف تاريخ جهانگشا عهده‌دار اين شغل بود . بعد از فتح بغداد سرداران هولاگو فتح ديگر شهرهاى عراق و همچنين گرجستان و ارمنستان و بلاد روم و لر و كرد را تكميل كردند و غنائمى كه از فتح همهء اين نواحى خاصه بغداد بدست آمده بود بآذربايجان فرستاده شد و خان مغول مراغه را بپايتختى انتخاب نمود و خواجه نصير الدّين طوسى را مأمور كرد تا در آنجا رصدى بنا كند ، و خود بفتح بلاد الجزيره و شام همت گماشت و او و سردارانش تا سال 658 بسيارى از بلاد آن نواحى را گشودند و بباد غارت دادند . در اين سال بعلّت انتشار خبر فوت