ذبيح الله صفا
16
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
منگوقاآن ، هولاگو بآذربايجان رفت و سردار خود كيتوبوقا را در شام باقى گذاشت و در همان حال پادشاه مصر الملك المظفّر سيف الدّين قدوز را باطاعت خواند ليكن سيف الدّين دعوت خان را نپذيرفت و بجانب فلسطين حركت كرد و در محلى بنام عين جالوت كيتوبوقا را منهزم و مقتول ساخت . در سال 661 قوبيلاى قاآن كه بجاى منگوقاآن نشسته بود ، سلطنت تمام ايران و الجزيره و شام و روم و غيره و بعبارت ديگر تمام متصرفات غربى امپراطورى مغول را بهولاگو واگذار كرد و بدين ترتيب فاتح مغول رسما سلطنت ايران را در دست گرفت . وزارت هولاگو تا 661 با امير سيف الدّين خوارزمى و از آن هنگام ببعد با شمس الدّين محمّد جوينى بود . هولاگو در سال 663 هجرى بعد از آنكه همهء منازعان را از جيحون تا سرحدات مصر مخذول و مطيع كرده بود ، درگذشت درحالىكه بيش از 48 سال از عمر او نمىگذشت . بعد از هولاگو سلطنت به ترتيب با اباقا خان ( 663 - 680 ) و سلطان احمد تگودار ( 680 - 683 ) و ارغون خان ( 683 - 690 ) و گيخاتو خان ( 690 - 694 ) و بايدو خان ( جمادى الاولى تا ذى القعدهء 694 ) و محمود غازان خان ( 694 - 702 ) و سلطان محمد خدابنده اولجايتو ( 702 - 716 ) و سلطان ابو سعيد بهادر خان ( 716 - 736 ) بود . بعد از مرگ ابو سعيد بهادر خان ضعف و فتور در سلطنت ايلخانان آشكار گشت و ممالك ايلخانان دچار تجزيه شد چنان كه ارپاگاون نوادهء برادرى هولاگو ؛ موسى خان نوادهء بايدو خان ؛ محمد خان از اعقاب منگو تيمور پسر هولاگو ؛ طغاتيمور خان از نوادگان برادرى چنگيز ؛ ساتى بيگ دختر اولجايتو ؛ سليمان خان از اعقاب هولاگو ؛ شاهجهان تيمور خان نوادهء گيخاتو خان ؛ انوشيروان خان معروف به انوشيروان عادل از اعقاب هولاگو ميان سالهاى 736 و 756 هريك چند گاهى در قسمتى از ممالك ايلخانى اسما حكومت داشتند ولى فىالواقع بهانهء حكومت سركشان و امراى مختلف دستگاه ايلخانى بودند .