از قول شمس الدين الحريرى مىآورد كه او از حسن بن احمد الحكيم نقل كرد كه بمراغه سفر نمود و رصد را كه در آن هنگام على بن خواجه نصير الدين طوسى اداره مىنمود تماشا كرد و اين على جوانى مطلع از تنجيم و شعر فارسى بود و در آنجا شمس الدين بن المؤيد العرضى و شمس الدين شروانى و شيخ كمال الدين ايگى ( ايجى ) و حسام الدين شامى را ملاقات نمود [ كه در رصدخانه كار مىكردند ] و مقدار زيادى از آلات رصد را در آن ملاحظه كرد از آن جمله ذات الحلق بود كه از پنج دايرهء مسين نشان‌دهندهء دايرهء نصف النهار و دايرهء معدّل النهار و دايرهء منطقة البروج و دايرهء عرض و دايرهء ميل ترتيب مىيافت و بر زمين نصب شده بود ؛ و باز دايرهء شمسيه را كه بوسيلهء آن سمت كواكب شناخته مىشده است مشاهده كرد و شمس الدين العرضى گفته است كه نصير - الدين از هولاگو براى بناى اين رصدخانه آنقدر پول گرفته كه كسى جز خدا ميزان آن را نمىداند ، غير از جامگىها و راتبه‌هايى كه براى حكما و نزديكان خود مىستاند . و نصير الدين در زيج ايلخانى گفته است كه من براى بناى رصد جماعتى از حكما را گرد آوردم مانند المؤيد العرضى از دمشق و فخر مراغى كه در موصل بود و فخر الخلاطى كه در تفليس بود و نجم الدين القزوينى ( - دبيران ) و در سال 657 بناى آن را در مراغه آغاز كرديم و در بناى آن به چندين رصد كه در ايام قديم و دورهء اسلامى ساخته بودند اعتماد نموديم « 1 » . . . » تمركز آن همه كتاب كه الكتبى ذكر كرده ، و اجتماع علمايى كه نامشان را ديده‌ايم ، و دانشمندان ديگرى كه بتدريج يا براى همكارى با خواجه و يا شاگردى در خدمت او و يا استفاده از ياوريهاى مادى و معنوى وى در مراغه و بر درگاه خواجه نصير گرد آمده بودند ، مراغه را در دوران تيرهء مغول ببركت وجود عديم النظير آن استاد بزرگ

--> ( 1 ) - خواجه همهء رصدهاى سابق را كه سرمشق كار خود در مبناى رصد مراغه قرار داد ذكر مىكند ( مقدمهء زيج ايلخانى ؛ الكتبى ج 2 ص 311 - 313 ) و درينجا براى احتراز از تطويل آن اسامى را نياوردم .